فلسفة · 86 BC · Rome

Aratea

Aratea

تمهيد

«الظواهر الفلكية» (Aratea) هي الترجمةُ الشِّعريَّةُ التي وضَعَها شيشرون في شبابِه لـ«فينومينا» (الظواهر) لأراتوس السُّوليِّ—أذيعِ قصيدةٍ تعليميَّةٍ في العصرِ الهلِّينيِّ، وهي جَولةٌ مُرشِدةٌ بين الكواكبِ النجميَّةِ وعلاماتِ الطقسِ التي كان اليونانُ والرومانُ يقرؤونَ بها صفحةَ الليلِ. وشيشرونُ نفسُه، حين يلتفتُ إلى الوراءِ، يَعُدُّ العملَ تمرينًا مِن سِنيه الأُولى، وتلوحُ فيه سِماتُ صانعٍ يافعٍ: فتًى أو شابٌّ يُجرِّبُ يدَه في أصعبِ مَهامِّ الشِّعرِ، أن يَنقُلَ علمَ الفلكِ اليونانيَّ إلى السُّداسيِّ اللاتينيِّ. وهي بفارقٍ كبيرٍ أكبرُ آثارِه الشِّعريَّةِ الباقيةِ، والشاهدُ الأوَّلُ على مَلَكتِه في النَّظمِ.

وأهمِّيَّتُها ذاتُ وَجهَينِ. فمِن جِهةِ الشِّعرِ، تُتيحُ لنا أن نَرقُبَ سيِّدَ النَّثرِ اللاتينيِّ المُستقبَليَّ في تمرُّسِه بالوزنِ، وشيشرونُ الأنضجُ يَستشهِدُ بنفسِه مِنها دون حَرَجٍ. ومِن جِهةِ اللُّغةِ، هي مُعجِزةٌ في بناءِ المُفرداتِ: فلكي يَنقُلَ أراتوس، كان على شيشرون أن يَسُكَّ مُصطلَحًا لاتينيًّا للسماواتِ—أسماءً للكواكبِ النجميَّةِ، والدوائرِ، والنجومِ—دخَلَ كثيرٌ منه في الرَّصيدِ المُشترَكِ لعلمِ الفلكِ الرومانيِّ. وتعلَّمَ شُعراءُ مِن بعدِه، ومنهم فِرجيل وأوفيد، مِن حُلولِه.

وقد وصَلَت القصيدةُ ناقصةً. فمَقطعٌ طويلٌ مُتَّصِلٌ مِن «الظواهرِ» يَبلُغُنا عبرَ تقليدِ المخطوطاتِ، تُنظِّمُه عناوينُ الكواكبِ النجميَّةِ التي تَرتُبُ سِجِلَّ السماءِ—الدُّبَّتانِ، والتِّنِّينُ، والجاثي، والإكليلُ، وحامِلُ الأفعى، وسائرُها، حتى العرضِ الكبيرِ للدوائرِ السماويَّةِ ومَطالعِ البُروجِ ومَغايبِها المُتزامِنةِ. أمَّا «Prognostica» الرفيقةُ، في علاماتِ الطقسِ، فلا تَصِلُنا إلا في شَذَراتٍ: بِضعةُ أبياتٍ حَفِظَها النَّحويُّ بريسكيانوس، وأُخرى استشهَدَ بها شيشرونُ نفسُه في الكتابِ الثاني مِن «في طبيعةِ الآلهةِ» وفي «في العِرافةِ». وعناوينُ الكواكبِ النجميَّةِ الواردةُ أدناه علاماتٌ تحريريَّةٌ للنَّصِّ المصدرِ؛ وقد أُبقِيَت، بأسمائِها العربيَّةِ المألوفةِ، لتُرشِدَ القارئَ عبرَ خريطةِ شيشرون للنجومِ.

المُقدِّمة (في جوبيتر). مِن جوبيتر فلْنأخُذْ أوَّلَ مَبادئِ ربَّاتِ الشِّعرِ: فهو الأكثرُ تردُّدًا على ألسِنةِ البشَرِ، هو الذي يَملأُ بعظيمِ أُلوهِيَّتِه مُلتقَياتِ الطُّرقِ، ومَجامِعَ الرِّجالِ، والبحرَ العَميقَ، وموانئَ البحرِ. بجوبيتر نَنعَمُ جميعًا، وإليه نَفتقِرُ جميعًا. نحن مِن سُلالتِه؛ وهو، بفألٍ مَيمونٍ، بيُمناه يَرسُمُ لنا الطريقَ، ويَحُضُّ القومَ على أعمالِهم، لكي يَتدبَّرَ أمرَ الحياةِ: فمتى كانت الأرضُ أصلَحَ للمِعوَلِ أو للثَّورِ يُنبِّهُنا، وفي أيِّ فصلٍ يَليقُ أن نَبذُرَ، أو أن نَرُشَّ بالماءِ الغُروسَ المُصطفَّةَ في أحواضِها. وهو نفسُه قد ثبَّتَ الأنوارَ في العالَمِ الفسيحِ، كلًّا في نظامِه، ومُتبصِّرًا للعامِ بأَسرِه وهَبَ النُّجومَ لتُنذِرَنا في أيِّ ساعةٍ يَحسُنُ كلُّ عملٍ، حتى يَنشأَ كلُّ شيءٍ بقانونٍ ثابتٍ. فهو إذن الأوَّلُ الذي يُسترضَى، وهو الآخِرُ كذلك. أيُّها الأبُ العظيمُ، يا نَماءً عظيمًا للفانينَ، أيَّتُها السُّلالةُ القديمةُ، وقبلَ كلِّ شيءٍ أيَّتُها الرَّبَّاتُ العَذْبَاتُ، كُنَّ لي جميعًا سالِماتٍ! وفيما أُنشِدُ النُّجومَ، إن أَذِنَ الحَقُّ والشَّريعةُ المُقدَّسةُ، فامْدُدْنَ لي نَشيدًا طويلًا.
Ab Jove Musarum primordia Ab Jove Musarum primordia: [semper in ore plurimus ille hominum est, qui compita numine magno, conciliumque virum complet, pelagusque profundum, et pelagi portus. Fruimur Jove et utimur omnes. Nos genus illius; nobis ille omine laeto 5 dextera praesignat, populumque laboribus urget, consulat ut vitae: quando sit terra ligoni aptior aut bubus monet, et quo tempore par sit aut serere, aut septas lymphis adspergere plantas. Ipse etiam in magno defixit lumina mundo, 10 ordine quaeque suo, atque in totum providus annum astra dedit, quae nos moneant, qua quaelibet hora apta geri, certa nascantur ut omnia lege. Idem ergo primus placatur, et ultimus idem. Magne pater, magnum mortalibus incrementum, 15 progenies prior, et dulces ante omnia Musae, cuncti una salvete mihi, et dum sidera canto, si jus fasque sinunt, longum deducite carmen.]
الدُّبَّتان (Arcti). أمَّا سائرُ الأجرامِ السماويَّةِ فتَنزلِقُ بحركةٍ سريعةٍ، تُحمَلُ مع السماءِ معًا، الليالي والأيَّامَ سواءً بسواءٍ: لكنَّ المِحوَرَ يَبقى ثابتًا لا يُغيِّرُ موضِعَه أبدًا؛ بل يُمسِكُ الأرضَ مُتَّزِنةً بثِقَلٍ مُتساوٍ، وحَولَه تَدورُ السماءُ في دَوَّامةٍ كُبرى. وطَرَفُ كلٍّ مِن القُطبَينِ يُدعى القُطبَ؛ مِنهما واحدٌ لا يُرى، والآخَرُ نحو الشَّمالِ يَرتفِعُ حتى أقاصي المُحيطِ العُليا. ذاك تُحيطُ به الدُّبَّتانِ، الشهيرتانِ باسمِ العَرَبةِ، اللَّتَينِ اعتادَ قومُنا أن يُسمُّوهما الثِّيرانَ السَّبعةَ الحارِثةَ (Triones). ورأسُ إحداهما يَرنو إلى ظَهرِ الأُخرى المُتوهِّجِ، والفَلَكُ الدائرُ يَخطِفُهما بالتَّناوُبِ، مائلتَينِ إلى الأمامِ على كَتِفَيهما. ومِن كريتَ، إن جازَ التَّصديقُ، أتَتا إلى حُصونِ السماءِ البَرَّاقةِ، تارِكتَينِ مَوطِنَهما. جوبيتر شاءَ ذلك، هو الذي، فيما كان يَلعَبُ طِفلًا بين الأعشابِ العَطِرةِ، وضَعوه في كَهفِ دِكتي الرَّحيبِ، قُربَ جبلِ إيدا، وغَذَّوه عامًا كامِلًا، بينما خَدَعَ كوريباتُ دِكتي ساتورن. ومِن هاتَينِ، تُدعى إحداهما عند اليونانِ كينوسورا؛ وتُدعى الأُخرى هيليكي، التي تُرشِدُ الآخِيِّينَ في البحرِ إلى أيِّ وِجهةٍ تُدارُ السفينةُ؛ بَيدَ أنَّ الفينيقيِّينَ يَأتَمِنونها هاديةً في اللُّجَّةِ ليلًا. غير أنَّ الأُولى تَتألَّقُ أكثرَ، مُرصَّعةً بنُجومٍ أَسطَعَ، وعريضةً، تُرى لِلتَّوِّ مع مَطلعِ الليلِ. أمَّا الثانيةُ فصغيرةٌ؛ لكنَّ للبَحَّارةِ فيها نَفعًا: فهي تَدورُ بمَسارٍ قصيرٍ على فَلَكٍ داخليٍّ، وتُبيِّنُ أوثَقَ العلاماتِ لمَلَّاحي صَيدا.
Caetera labuntur celeri caelestia motu, cum caeloque simul noctesque diesque feruntur: 20 [axis at immotus numquam vestigia mutat; sed tenet aequali libratas pondere terras; quem circum magno se volvit turbine caelum:] extremusque adeo duplici de cardine vertex dicitur esse polus, [quorum hic non cernitur, ille 25 ad Boream, Oceani supera ad confinia tendit. Quem cingunt Ursae celebres cognomine Plaustri], quas nostri Septem soliti vocare Triones. [Alterius caput alterius flammantia terga adspicit, inque vicem pronas rapit orbis in ipsos 30 conversas humeros. Creta, si credere fas est, Ad caeli nitidas arces venere relicta. Jupiter hoc voluit, quem sub beneolentibus herbis ludentem Dicti grato posuere sub antro, Ideaum ad montem, totumque aluere per annum, 35 Saturnum fallunt dum Dictaei Corybantes.] Ex his altera apud Graios Cynosura vocatur; altera dicitur esse Helice, [que monstrat Achivis in pelago navis quo sit vertenda, sed illa] hac fidunt duce nocturna Phoenices in alto. 40 Sed prior illa magis stellis distincta refulget, et late prima confestim a nocte videtur. Haec vero parva est; sed nautis usus in hac est: nam cursu interiore brevi convertitur orbe, [signaque Sicloniis monstrat certissima nautis.] 45
التِّنِّين (Draco). وبينهما، كنَهرٍ ذي تَيَّارٍ جارفٍ، يَنسابُ التِّنِّينُ الكَريهُ تَحتَهما، ثم يَلتَوي مِن فوقُ، صانِعًا مِن جِسمِه أثناءً مُتعرِّجةً تَمَسُّها كِلابُ الخليجِ الشَّماليِّ دون أن تَبتَلَّ. هيليكي تُحيطُ بها كَتائبُ ذَنَبِه الأقصى؛ وحيثُ يَنعطِفُ التِواؤه، يَستقِرُّ رأسُ الدُّبَّةِ كينوسورا: وهي مع ذلك تَمَسُّه بقَدَمَيها مِن أعلى رأسِها حتى الخاصِرةِ. وهنا مِن جديدٍ يَرتدُّ الأفعى راجِعًا في مَسارِه. وليس له نَجمٌ واحدٌ يَزِينُ رأسَه؛ بل صُدْغاه مَوسومانِ ببَريقٍ مُزدوَجٍ، ومِن عينَيه الشَّرِسَتَينِ يَتَّقِدُ ضوءانِ مُتوهِّجانِ، ويَلمَعُ ذَقَنُه بنَجمٍ واحدٍ مُشِعٍّ؛ ورأسُه مائلٌ، مَثنِيٌّ إلى الوراءِ على عُنُقِه المُستديرِ، تَخالُه يُثبِّتُ نَظَرَه على ذَنَبِ الدُّبَّةِ الكُبرى. والجوانبُ اليُمنى مِن الذَّنَبِ تُقابِلُ أطرافَ الرأسِ. وهنا يَنخفِضُ الرأسُ قليلًا، ثم يَختفي فجأةً، حيثُ يَمتزِجُ المَطلِعُ والمَغيبُ في مَوضِعٍ واحدٍ.
Has inter, veluti rapido cum gurgite flumen, torvu’ Draco serpit subter, superaque revolvens sese, conficiensque sinus e corpore flexos, [quos cani tangunt immunes gurgitis Arctoi. Verum haec extremae circumdatur agmine caudae; 50 qua spirae sinus est, involvitur altera caelo. Nempe Helice extremae circumdatur agmine caudae; qua spirae sinus est, caput est Cynosuridos ursae: quae tamen usque pedes summo ilium a vertice tangit. Retrogrado hic iterum cursu convertitur Anguis.] 55 Huic non una modo caput ornans stella relucet; verum tempora sunt duplici fulgore notata, e trucibusque oculis duo fervida lumina flagrant, atque uno mentum radianti sidere lucet; obstipum caput et tereti cervice reflexum 60 obtutum in caudam majoris figere dicas. [Opposita extremae capitis sunt dextera caudae.] Hoc caput hic paullum sese, subitoque recondit, ortus ubi atque obitus parte admiscentur in una.
الجاثي (Engonasin / هرقل). وعلى مَقرُبةٍ، كصورةِ رجلٍ مَكدودٍ مَحزونٍ، تَدورُ هَيئةٌ: مَن هي، لا أحدَ يَستطيعُ أن يُخبِرَك بيقينٍ، ولا بأيِّ كَدٍّ أنهَكَها؛ ومع ذلك يُسمُّونها إنغوناسين، لأنها تُرى مَحمولةً مُتَّكِئةً على رُكبتَيها. تَمُدُّ بكِلتا يدَيها نحو جِهتَينِ مُتقابِلتَينِ، وتَنبسِطُ فوقَ كَتِفَيها بذِراعَينِ مَمدودتَينِ، وعلى وَجهِ الأفعى الذي يَنفُثُ النارَ مِن مَنخِرَيه الأجوَفَينِ، تَضَعُ أخمَصَ قَدَمِها اليُمنى.
Adtingens defessa velut moerentis imago 65 vertitur : [hanc nemo certo tibi dicere possit, aut quisnam, quo sit fessus, labor attamen illam] Engonasin vocitant, genibus quod nixa feratur. [Illa petit binis manibus diversa locorum, atque humeros supera tensis dispenditur ulnis, 70 et super ora cavis spirantia naribus ignem Serpentis dextrae figit vestigia plantae.]
الإكليل (Corona). هنا وُضِعَ ذلك الإكليلُ ذو السَّناءِ الفائقِ. هو الذي حَمَلَه باكوس إلى السماءِ، شاهِدًا على حُبِّه لأريادني، حيثُ يَنفرِجُ ظَهرُ الجاثي. بقُربِ كَتِفَيه تَرقُدُ الكَلالةُ. وبجانبِ رأسِ حامِلِ الأفعى،
Hic illa eximio posita est fulgore Corona. [Hanc Ariadnaeum Bacchus testatus amorem intulit in caelum, qua Nixi terga fatiscunt. 75 Juxta humeros sertum est. Propter caput Anguitenentis,]
حامِلُ الأفعى (Ophiuchus). الذي يُسمِّيه اليونانُ بالاسمِ الذائعِ أوفيوخُس، يَقَعُ رأسُه؛ ومِن أعلى ذُروةِ الجاثي تَعرِفُ بيُسرٍ نُجومَ الآخَرِ البَرَّاقةَ. ويُرى فوقَ كَتِفَيه المُزدوَجَينِ نَجمٌ مُتلألئٌ مِن هذا الطِّرازِ ومِن هذا البَهاءِ، حتى لَيَتألَّقَ كما يَتألَّقُ القمرُ حين يَكتمِلُ نورُه. وليست القوَّةُ في كَفَّيه سواءً، وإن لم يَكُنْ لهما عَدَمُ بَريقٍ، ولا أصغرُ حَجمٍ، فثَمَّ على كلٍّ بَريقٌ خَفيفٌ بنورٍ مُتفرِّقٍ. هنا يُمسِكُ بضَغطِ كَفَّيه المُزدوَجِ بالأفعى، وبه هو نفسُه مُقيَّدٌ بكلِّ جِسمِه؛ فالأفعى تُطوِّقُ وَسَطَ الرجلِ تحت صَدرِه. ومع ذلك يَطأُ بثِقَلٍ، ويَدوسُ بقَدَمَيه عَينَي العَقربِ وصَدرَه.
quem claro perhibent Ophiuchon nomine Graii, [est caput illius, summoque ex vertice Nixi perfacile alterius candentia sidera nosces.] Huic supera duplices humeros adfixa videtur 80 stella micans tali specie, talique nitore, [fulgeat ut, pleno quum lumine luna refulget. Non par est geminis manibus vigor, et licet illis nec nullus splendor, nec sit parvissima moles, attamen est tenuis disperso lumine fulgor.] 85 Hic pressu duplici palmarum continet Anguem, atque eo ipse manet religatus corpore toto; namque virum medium Serpens sub pectore cingit. Ille tamen graviter nitens vestigia ponit, atque oculos urget pedibus pectusque Nepai. 90 [Hic pressus dextra, surgit: sed parte sinistra sertaque supremae tangunt Minoia malae.
الكَلَّابتان (Chelae). تحت الالتِواءِ تَبحَثُ عن الكَلَّابتَينِ، عن جِسمٍ هائلٍ، وهما مع ذلك لا تُشِعَّانِ بَريقًا كبيرًا بقَدْرِ ضَخامتِهما.
Sub spira quaeres immenso corpore Chelas, quae tamen haud magnum jactant pro moIe nitorem.
حارِسُ الدُّبَّةِ (Arctophylax / العَوَّاء). هيليكي نفسَها يَتبَعُ، بهَيئةٍ غيرِ بعيدةٍ عن الراعي، حارِسُ الدُّبَّةِ، الذي يُدعى في العامَّةِ بوؤوتيس (العَوَّاء)، لأنه يَهُزُّ أمامَه الدُّبَّةَ كأنها مَشدودةٌ إلى نِيرٍ. وهو بَرَّاقٌ، ويُرى تحت أحشائِه مُثبَّتًا نَجمٌ يَتلألأُ بأشِعَّتِه، اسمُه الذائعُ أركتوروس.
Ipsam Helicen sequitur non dispar forma Bubulco,] 95 Arctophylax, vulgo qui dicitur esse Bootes, quod quasi temone adjunctam prae se quatit Arcton. [Clarus hic, et] subter praecordia fixa videtur stella micans radiis, Arcturus nomine claro.
العَذراء (Virgo). هنا تَبرُزُ، مُنتهيةً تحت قدَمَي بوؤوتيس، العَذراءُ، حامِلةً السُّنبُلةَ الزاهيةَ بجِسمِها المُتألِّقِ. سواءٌ أكان أبوها أستريوس، الذي يُقالُ إنه نفسُه أبو الكواكبِ والنجومِ، أم أيٌّ آخَرُ، فلتَكُنْ سعيدةً: هكذا تُروى الحكايةُ في العامَّةِ. سكَنَت أستريا الأرضَ تارِكةً السماءَ، ولم تَستنكِفْ مَجالِسَ البشَرِ الأوائلِ، ولا ترفَّعَت عن زيارةِ مَحافِلِ النساءِ، بل خالِيةً مِن المَوتِ، أقامَت مُختلِطةً بالجِنسِ الفاني، مُبتهِجةً باسمِ العَدالةِ؛ وللشُّيوخِ المُجتمِعينَ، سواءٌ في السَّاحةِ الكُبرى أو في الميدانِ المُتَّسِعِ، كانت تُملي على الشُّعوبِ شرائعَ المدينةِ بهِمَّةٍ. ولم يكُنْ ثَمَّ نِزاعٌ سَيِّئٌ، ولا عُرِفَ شِقاقٌ، ولا أهاجَت فِتنةٌ ضاريةٌ الغوغاءَ المُتقلِّبةَ، ولا ضَغَطَت البحارُ القاسيةُ سُفُنًا جَسورةً: بل كانوا، يَشُقُّونَ الأرضَ بمِحراثٍ يَجُرُّه الثَّورُ، يُؤثِرونَ أن يَعيشوا قانِعينَ بعَيشٍ زهيدٍ، والرَّبَّةُ تَكفي العادِلينَ كلَّ شيءٍ بقَرْنٍ مَلآنَ. بَقِيَت ما بَقِيَ الجِنسُ الذهبيُّ في الأرضِ المُقدَّسةِ. لكنها لم تَفرَحْ كثيرًا بمَعدِنِ الفِضَّةِ؛ وإذ تبدَّلَت الأخلاقُ، تبدَّلَت كذلك إرادتُها الأُولى، ونادِرًا ما قَرَنَت أُلوهِيَّتَها بالجِنسِ الأردَأِ. وحيدةً كانت تَنزِلُ مِن الجبالِ الجَهِيرةِ نحو الليلِ، لا تَتملَّقُ أحدًا بكلامٍ رقيقٍ. لكنها ما إن بَلَغَت مُدُنَ البشَرِ الكُبرى، حتى انتَقَمَت مِن جرائمِهم الخبيثةِ بكلماتٍ مُروِّعةٍ: «لن أرتَضِيَ بعدَ اليومِ أن أُبدِيَ نفسي للأبصارِ، أيُّتها السُّلالةُ المُنحطَّةُ، يا ذُرِّيَّةً ثانيةً للذُّرِّيَّةِ الأُولى، يا مَن سيكونُ لها أحفادٌ أحطُّ مرَّةً بعدَ مرَّةٍ. حينئذٍ تَتهدَّدُ جِنسَ البشَرِ حروبٌ ضاريةٌ ومَذابِحُ شَنيعةٌ، ويَتبَعُ الذَّنبَ عِقابُه رفيقًا». هكذا قالت، وتَرَكَت الشُّعوبَ شاخِصةً إليها أفواهُهم، ومَضَت نحو الجبالِ ومَجاهِلِ الغاباتِ. هذا الجِيلُ فارَقَ الحياةَ، وخلَّفَ نَسلَه. حينئذٍ نَشأَ فجأةً الجِيلُ الحديديُّ، وكان أوَّلَ مَن تجرَّأَ على صَوغِ السيفِ القاتِلِ، وعلى تَذوُّقِ لحمِ الثَّورِ المُروَّضِ بيدِه. حينئذٍ، إذ مَقَتَت الرَّبَّةُ الجِنسَ الفانيَ، طارَت إلى الأعالي، واستقرَّت في مَملكةِ جوبيتر، في قِسمٍ مِن السماءِ، إذ نالَت موضِعًا ساطِعًا، حيثُ تتألَّقُ العَذراءُ في ليلةٍ صافيةٍ، جارةً لبوؤوتيس الظاهرِ.
[Hic se] sub pedibus profert finita Booti 100 spicum illustre tenens splendenti corpore Virgo. [Sive illi Astraeus pater est, qui dicitur idem sideribus stellisque pater, seu quilibet alter, sit felix: sane haec narratur fabula vulgo. Incoluit caelo terras Astraea relicto, 105 conventusque hominum non dedignata priorum, sed nec femineos spernens invisere coetus, Leti expers, generi mortali mixta resedit, nomine Justitiae gaudens; senibusque coactis, sive foro in magno, seu latipatente platea, 110 civiles populis dictabat sedula leges. Nec mala lis fuerat, necdum discordia nota, nec fera seditio furiarat mobile vulgus, saeva nec audaces fuerant freta pressa carinas: sed bubus tracto sulcantes vomere terras,] 115 malebant tenui contenti vivere cultu, [sufficiente Dea justis pleno omnia cornu. Haec manet, in sanctis dum gens manet aurea terris. Sed non argenti nimis est laetata metallo; moribus at versis, prior est quoque versa voluntas, 120 raraque pejori junxit sua numina genti. Sola sed ex raucis descendens montibus ibat sub noctem, nulli teneris blandita loquelis. Sed simul ac magnas hominum venisset ad urbes, improba terrificis sic ulta est crimina verbis: 125 “Non ego me dignor posthac monstrare videndam, degener o primae proles nunc altera prolis, degeneres iterumque iterumque habitura nepotes. Tunc fera bella hominum generi, caedesque nefandae impendent, culpamque comes sua poena sequetur”. 130 Sic ait, et populos intenta etiam ora tenentes linquit et ad montes silvarumque avia tendit. Haec aetas vitam liquit, sobolemque reliquit.] Ferrea tum vero proles exorta repente est, ausaque funestum prima est fabricarier ensem, 135 et gustare manu victum domitumque juvencum. [Tunc mortale exosa genus Dea in alta volavit,] et Jovis in regno, caelique in parte resedit; [illustrem sortita locum, qua nocte serena Virgo conspicuo fulget vicina Bootae. 140 Huic humeros supera duplices convertitur, alam
نَذيرُ القِطافِ (Praevindemiator / Protrygeter). فوقَ كَتِفَيها المُزدوَجَينِ يَدورُ، نحو اليمينِ، النَّجمُ المُسمَّى بالاسمِ اليونانيِّ بروتروغيتير، نَجمٌ مُتلألئٌ مِن هذا الطِّرازِ والبَهاءِ، كذلك الذي يَدورُ تحت ذَنَبِ الدُّبَّةِ الهائلةِ. ذاك مُتوهِّجٌ؛ لكنْ لهذا أيضًا نُجومٌ أكثرُ توهُّجًا، تَجِدُها بقليلٍ مِن الجَهدِ. بل وأمامَ القدَمَينِ يَسطَعُ نَجمٌ مَوسومٌ بسَناءٍ عظيمٍ: ثم يَلي الأوَّلُ الكَتِفَينِ، والثاني الخاصِرتَينِ، والثالثُ تحت الذَّنَبِ يَبسُطُ أنوارَه حتى الرُّكبتَينِ نفسِهما. أمَّا سائرُها فيَسطَعُ هنا وهناك بلا اسمٍ مُعيَّنٍ.
ad dextram, Graio Protrygeter nomine dicta, stella micans, tali specie, tatique nitore, qualis et immensae sub cauda volvitur Arcti. Illa quidem flagrans; sed et huic flagrantia plura 145 sidera, quae parvo poteris reperire labore. Quin etiam ante pedes magno fulgore notata stella nitet: dehinc prima humeros subit, altera lumbos]. Tertia sub caudam ad genus ipsum lumina pandit. [Caetera sed certo passim sine nomine fulgent.] 150
التَّوأمان (Gemini). وتحت رأسِ الدُّبَّةِ تَزورُ التَّوأمَينِ المَولودَينِ؛ وأسفلَ الوَسَطِ يَقَعُ السَّرَطانُ، وتحت القدَمَينِ يُمسَكُ الأسَدُ العظيمُ، يَهُزُّ مِن جِسمِه لَهيبًا مُرتعِشًا. هنا يَنشُرُ مَسارُ فويبوس أقصى حَرائقِه: حينئذٍ لا تَظهَرُ سَنابِلُ في الحُقولِ المَحروثةِ، ومِن مَبدأِ سَيرِ الشمسِ عبرَ زُرقةِ السماءِ، بهذه الحركةِ المُشِعَّةِ، تَنحدِرُ الرِّياحُ المَوسِميَّةُ على أمواجِ البحرِ مُتراكِمةً، وتَهُبُّ بنَفَسٍ طويلٍ. حينئذٍ لا يَرُوقُ لي مِجدافٌ يَحتاجُه قارِبٌ، بل شِراعٌ واسعٌ كافٍ، مُلائمٌ للريحِ بدَفَّةٍ مُستقيمةٍ.
At natos Geminos invises sub caput Arcti: subjectus mediae est Cancer, pedibusque tenetur magnu’ Leo, tremulam quatiens e corpore flammam. [Explicat hic summos ardores semita Phoebi: tunc nullae adparent per culta novalia spicae; 155 principioque adeo solis per caerula caeli] hoc motu radiantis, Etesiae in vada ponti [procumbunt glomerati, et longo flamine spirant. Tunc mihi non remi placeat rati indiga, verum Larga satis, rectoque ad venti commoda clavo. 160
سائقُ المَركبةِ (إريختونيوس / Auriga). إن شِئتَ أن تَعرِفَ سائقَ المَركبةِ ونُجومَه، وبَلَغَ سَمعَك ذِكرٌ ما للعَنزةِ، وللجَدْيَينِ معًا، اللَّذَينِ كثيرًا ما تُبصِرُ عيناهما جُثَثًا تَتقاذَفُها البحارُ الغاضِبةُ: تَجِدُ سائقَ المَركبةِ هائلًا؛ بكلِّ جِسمِه يُحمَلُ مَستورًا تحت الجانبِ الأيسرِ مِن التَّوأمَينِ. ورأسُه قُبالةَ هيليكي الكاسِرةِ يَرنو إليها. والعَنزةُ الزاهيةُ تَحتَلُّ الكَتِفَ الأيسرَ: وهي التي يُقالُ إنها أرضَعَت ثَدْيَها للرَّاعِدِ الصغيرِ؛ سمَّاها خَدَمُ جوبيتر عَنزةَ أوليناس. وهذه حقًّا مَوهوبةٌ بعلامةٍ كبيرةٍ ساطِعةٍ. وفي المُقابِلِ يَقذِفُ الجَدْيانِ نارًا ضئيلةً على الفانينَ، في يدَي السائقِ.
Si cupis Aurigam atque Aurigae noscere stellas, ullaque fama tuas Caprae pervenit ad aures, Haedorumque simul, quorum duo lumina cernunt saepe per iratum jactata cadavera pontum: Aurigam invenies ingentem: corpore toto] 165 sub laeva Geminorum obductus parte feretur. Adversum caput huic Helicae truculenta tuetur. At Capra laevum humerum clara obtinet: [illa putatur ubera adhuc parvo lactenda dedisse Tonanti; hanc Jovis Oleniam capram dixere ministri.] 170 Verum haec est magno atque illustri praedita signo. Contra Haedi exiguum jaciunt mortalibus ignem [Aurigae in manibus: cujus vestigia servans] corniger est valido connixus corpore Taurus, [quem non difficili ratione agnoscere possis. 175
الثَّورُ (Taurus). فآثارَه يَتبَعُ الثَّورُ ذو القَرنَينِ، مُتوكِّئًا بجِسمِه القويِّ، وهو الذي تَستطيعُ أن تَعرِفَه بلا عَناءٍ كبيرٍ. فإنَّ نُجومًا، لا تَحتاجُ إلى علامةٍ مِن خارجٍ، تُزيِّنُه، وهي تَرسُمُ على جانبَيه رأسَه الحَيَّ، ناشِرةً أنوارَها المَشهورةَ على جَبهتِه كلِّها. هذه النُّجومَ اعتادَ اليونانُ أن يُسمُّوها الهيادَ. أمَّا قَدَمُ السائقِ اليُمنى وقَرنُ الثَّورِ الأيسرُ فيَتلألآنِ بنارٍ واحدةٍ، ويُحمَلانِ معًا سواءً. لكنَّ الثَّورَ السائقَ يَطلُبُ المُحيطَ الواسعَ أوَّلًا، وإن نَهَضا معًا مِن أمواجِ البحرِ الهادئةِ.
Namque illum exornant externi haud indiga signi sidera, quae vivum caput olli utrimque figurant, inclyta per totam spargentia lumina frontem.] Has Graeci stellas Hyadas vocitare suerunt. [Sed pes Aurigae dexter, cornuque sinistrum 180 Tauri uno igne micant, pariterque feruntur uterque. At prior Auriga latum petit Oceanum bos, quum tamen e placidis surgant simul aequoris undis.
قيفاوُس (Cepheus). بل إنَّ بيتَ قيفاوُس، سَليلِ إياسوس، الأعرَقَ، مَعروفٌ بمَصائبِه، وهو الذي رَفَعَه جوبيتر، أصلُ نَسلِه، فجأةً إلى النجومِ الباهِرةِ. فهو يَدورُ خلفَ ظَهرِ الدُّبَّةِ كينوسورا، سَليلُ إياسوس، باسِطًا ذِراعَيه بكَفَّينِ مَفتوحتَينِ؛ وقدرُ ما يَفصِلُ بين قَدَمٍ وقَدَمٍ، بقَدْرِ ذلك تَفصِلُ خَطٌّ مُمتدٌّ مِن ذَنَبِ الدُّبَّةِ الأقصى كِلتا قَدَمَيه.
Quin etiam Iasidae domus antiquissima Cephei aerumnis est nota suis, quam Jupiter, auctor 185 progenii, subito praeclaris intulit astris.] Namque ipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti [Iasides, pansis distendens brachia palmis; tantaque ab extrema cauda disterminat Arcti regula utrumque pedem, quanta pes a pede distat. 190
كاسيوبيا (Cassiepeia). فإن أنتَ أَزَحتَ بَصرَك قليلًا عن نِطاقِ قيفاوُس، نحوَ كَتائبِ التِّنِّينِ الضاري الأُولى، كانت هنا، ولن تَستطيعَ أن تُبصِرَها والقمرُ بَدرٌ، كاسيوبيا الخافِتةُ المَنظَرِ. فليست لها نُجومٌ مُتزاحِمةٌ، ولا كواكبُ مُتجاوِرةٌ تُؤلِّفُ مِن ألسِنةٍ شَتَّى نارًا فريدةً: بل كما يُغلِقُ المِزلاجُ بقوَّةٍ مُسلَّطةٍ مِصراعَ البابِ ذي الشَّطرَينِ، كذلك تَرسُمُها هذه النُّجومُ المُتفرِّقةُ؛ وهي نفسُها تَنبسِطُ بذِراعَينِ مَمدودتَينِ، كأنما تَرثي لقَدَرِ ابنتِها الجائرِ.
Quod si a Cephaeo paulum tua lumina balteo dimoveas, versus saevi agmina prima Draconis, hic erit, haud plena poteris quam cernere luna,] obscura specie stellarum Cassiepea. [Nam non crebrae illi stellae, neque sidera juncta 195 egregium ex variis componunt ignibus ignem: sed quali portas firmatas objice clavi obcludit vectis bifori vis obdita valvae, talia et hanc etiam prive disposta figurant sidera ; et ipsa adeo passis distenditur ulnis, 200 non secus ac sortem natae miseretur iniquam.]
أندروميدا (Andromeda). فبجِسمٍ ساطِعٍ تَدورُ على مَقرُبةٍ أندروميدا، هارِبةً حَزينةً مِن مَرأى أُمِّها: وهي التي لا يُكلِّفُ التِماسُها ليلًا عَناءً؛ فرأسُها مِن الوُضوحِ، وكَتِفاها كِلاهما، وأطرافُ قدَمَيها، وثيابُها المُنسدِلةُ، تَتوهَّجُ بنَجمٍ كبيرٍ. وهي أيضًا تَمُدُّ ذِراعَيها نحو جِهاتٍ مُختلِفةٍ، وكما مِن قبلُ، كذلك الآنَ في العالَمِ الفسيحِ لا تُريحُ القُيودُ كَفَّيها المُتعَبتَينِ مِن ثِقَلِها القاسي.
Hanc namque illustri versatur corpore propter Andromeda, aufugiens conspectum moesta parentis: [quam non sollicitus noctu labor inquirendi; tam clarum caput est, tam magno sidere flagrant 205 ambo humeri, summique pedes, vestesque fluentes. Haec etiam in varias distendit brachia partes, utque prius, sic nunc in magno vincula mundo non relevant duro defessas pondere palmas.]
الفَرَسُ (Equus / بيغاسوس). وهذه يَمَسُّها الفَرَسُ ذاك، يَهُزُّ عُرفَه ببَريقٍ مُتلألئٍ، يَلمِسُ أعلى رأسِها ببَطنِه، ونَجمٌ واحدٌ يَربِطُ بينهما يُمسِكُ الهَيئتَينِ بنورٍ مُشترَكٍ، راغِبًا في أن يَعقِدَ مِن النجومِ عُقدةً أبديَّةً. أمَّا جَنبَ الفَرَسِ وكَتِفَيه فتَرسُمُها ثلاثةُ نُجومٍ، تَفصِلُ بينها مَسافاتٌ مُتساويةٌ، بسَناءٍ فائقٍ، لا يُضاهيها رأسُه العالي ولا عُنُقُه الطويلُ؛ وفي أقصى فَكِّه المُتوهِّجِ نَجمٌ رابعٌ لا يَقصُرُ عن هذه الثلاثةِ بَهاءً، يَتألَّقُ في وَسَطِها مُشِعًّا. وليس هو هنا ذا أربعِ قوائمَ، بل حتى وَسَطِ البَطنِ فحَسبُ يُبدي الجَوادُ المَهيبُ وَجهَه الظاهرَ. ويُحكى أنه ذاتَ يومٍ، عند ذُرى هيليكون، وهَبَنا ماءَ هيبوكريني. فحينَ لم تكُنْ خُضرةُ الجبلِ الأوُنِيِّ قد ابتلَّت بعدُ بالنَّبعِ المِعطاءِ: ما إن ضرَبَ حافِرُ الجَوادِ النبيلِ الأرضَ، حتى تفجَّرَ نَبعٌ هائلٌ، ومنه دعاه أوَّلُ الرُّعاةِ ماءَ الفَرَسِ. وهو إذ يَقطُرُ مِن الصُّخورِ يَروي حُقولَك، يا أرضَ ثيسبيا؛ لكنَّ الفَرَسَ، جزاءَ هَديَّةٍ بهذا القَدْرِ، يُزيِّنُ أرجاءَ السماءِ العُليا الباهِرةَ.
Huic Equus ille jubam quatiens fulgore micanti 210 summum contingit caput alvo, stellaque jungens una tenet duplices communi lumine formas, aeternum ex astris cupiens connectere nodum. [Sed latus atque armos depingunt terna caballi, aequali a sese spatio quae sidera distant, 215 eximio fulgore, quibus par nec caput altum, nec longa est cervix: flagrantis at ultima malae quatuor his aliis non cedat stella nitore, fulgentes inter stellas media ipsa refulgens. Non equidem hic quadrupes, verum media tenus alvo 220 conspicuus profert sonipes venerabilis ora. Hunc fama est olim propter juga summa Heliconis Hippocrenaeum nobis donasse liquorem. Tunc nondum Aonii maduere virentia montis fecundo latice: ut generosi prima cabalii 225 ungula humum feriit, simul ingens prosiliit fons, unde caballinum primi vocitare bubulci. Ille quidem stillans e saxis irrigat agros, Thespia terra, tuos; sed Equus, pro munere tanto, exornat magni penetralia lucida caeli.] 230
الكَبشُ (Aries). ثم يَتعلَّقُ الكَبشُ بقَرنَيه المَلوِيَّينِ. وهو، إذ يُساقُ أبدًا في أفلاكٍ طويلةٍ، لا يَجري أبطأَ مِن بُرجِ الدُّبَّةِ كينوسورا، فاتِرًا خافِتًا مع ذلك، كأنما يُثلِمُ القمرُ حِدَّةَ لَهَبِه، يَدورُ بقُربِ مِنطَقةِ أندروميدا. وعن قُربٍ تَستطيعُ أن تَعرِفَه مُستنِدًا تحتَها: فهو يَطأُ القِسمَ الأوسطَ مِن السماءِ، كما كانت الكَلَّابتانِ مِن قبلُ، حيثُ يُرى صَدرُ أوريون.
Exin contortis Aries cum cornibus haeret. [Ille quidem aeternum longos agitatus in orbes segnior haud currit signo Cynosuridos Arcti, languidus obscurusque tamen, ceu luna retundat flammae aciem, Andromedae se propter cingula volvit.] Cominus hanc subter possis cognoscere fultum: 235 nam caeli mediam partem terit, ut prius illae Chelae, tum pectus qua cernitur Orionis.
المُثلَّثُ (Deltoton). وعلى مَقرُبةٍ تُبصِرُ، تحت صَدرِ أندروميدا الزاهِرِ، علامةً صغيرةً، اعتادَ اليونانُ أن يُسمُّوها دلتوتون، لأنها تَلمَعُ بشَكلٍ يُشبِهُ الحَرفَ. لها ضِلعانِ امتَدَّ كلٌّ منهما بمَسافةٍ مُتماثِلةٍ؛ أمَّا الضِّلعُ الثالثُ فلا، إذ هو أقصرُ منهما، لكنه يَتألَّقُ بنُجومٍ شَديدةِ الكَثافةِ.
Et prope conspicies parvum, sub pectore claro Andromedae, signum, Deltoton dicere Graii 240 quod soliti, simili quia forma litera claret. Huic spatio ductum simili latus exstat utrumque; at non tertia pars lateris; namque est minor illis, sed stellis longe densis praeclara relucet.
الحُوتانِ (Pisces). وأدنى قليلًا الكَبشُ، أكثرُ مَيلًا نحو نَفحةِ الجَنوبِ، وأشدُّ منه مَيلًا الحُوتانِ، أحدُهما يَنزلِقُ قليلًا إلى الأمامِ، ويَمَسُّه أكثرَ جَناحُ الشَّمالِ المُدوِّي. ومِن ذَنَبَيهما تَنسابُ كأنها سِلسِلتانِ مِن نُحاسٍ، مُتفرِّقتَينِ مُلتويتَينِ طويلًا عبرَ الأنوارِ، ثم تَتشبَّثانِ آخِرَ الأمرِ بنَجمٍ واحدٍ مُشترَكٍ، اعتادَ القُدماءُ أن يُسمُّوه العُقدةَ السماويَّةَ.
Inferior paullo est Aries, et flamen ad Austi 245 inclinatior, atque etiam vehementius illo Pisces, quorum alter paullum praelabitur ante, et magis horrisonis Aquilonis tangitur alis. Atque horum e caudis duplices velut aere catenae, discessuque diu versae per lumina serpunt, 250 Atque una tandem in stella communiter haerent, quam Veteres soliti caelestem dicere Nodum.
بَرسيوس (Perseus). إن مَضَيتَ تَبحَثُ مِن كَتِفِ أندروميدا الأيسرِ، استَطَعتَ أن تَعرِفَ فوقَها الحوتَ المُلاصِقَ: ومِن قدَمَيها المَولودِ ترى بَرسيوس، ابنَ جوبيتر الأعلى، الذي يُمسِكُهما بكَتِفَيه بجِسمٍ راسخٍ، حين تَضرِبُ نَفَحاتُ الشَّمالِ مِن أقصى أقطارِه. هنا يَمُدُّ يَمينَه نحو مَقَرِّ كاسيوبيا، وقدَمَيه المُتباعِدتَينِ، مَشدودتَينِ بنَعلَينِ مُجنَّحتَينِ مُلائمتَينِ، كأنه مُغبَرٌّ، انطلَقَ فجأةً مِن الأرضِ، يَحمِلُه إلى السماءِ صاعِدًا تحت الذُّروةِ العالِيةِ.
Andromedae laevo ex humero si quaerere perges, adpositum supera poteris cognoscere Piscem: e pedibus natum summo Jove Persea vises, 255 quos humeris retinet defixo corpore Perseus, quum summa ab regione Aquilonis flamina pulsant. Hic dextram ad sedes intendit Cassiepeae, diversosque pedes, vinctos talaribus aptis, pulverulentus uti de terra elapsu’ repente, 260 in caelum vector magno sub culmine portat.
الثُّرَيَّا (Vergiliae). وبقُربِ الرُّكبةِ اليُسرى، مَوضوعةً مِن كلِّ جانبٍ، تُبصِرُ الثُّرَيَّا الصغيرةَ بنورٍ خافتٍ. هذه يُقالُ في العادةِ القديمةِ إنها سَبعُ نُجومٍ، غير أنه لا يُرى منها إلا سِتٌّ صِغارٌ مِن كلِّ ناحيةٍ. ولا يَنبغي أن يُظَنَّ أنَّ واحدةً قد هَلَكَت؛ بل عَبَثًا، دون أيِّ حُجَّةٍ، تُدعى سَبعًا، كما قرَّرَ الشُّعراءُ القُدماءُ، الذين يُكرِمونها جميعًا باسمٍ خالدٍ على مَرِّ الدُّهورِ: ألكيوني، ومِروبي، وكيلاينو، وتايغيتي، وإلكترا، وستيروبي، ومعها مايا الأقدَسُ. هذه تَلمَعُ خافتةً، مُنزلِقةً بنورٍ ضئيلٍ: لكنَّ اسمَ البُرجِ عظيمٌ ذائعٌ، لأنها تُبشِّرُ بمَبدأِ الصيفِ، ومِن بعدُ، إذ تَفتَحُ مَطالعَ زمنِ الشتاءِ، تُنبِّهُ الفانينَ أن يُودِعوا البُذورَ الأرضَ.
At propter laevum genus omni ex parte locatas parvas Vergilias tenui cum luce videbis. Hae septem vulgo perhibentur more vetusto stellae, cernuntur vero sex undique parvae. 265 At non interiisse putari convenit unam; sed frustra temere a vulgo ratione sine ulla septem dicier, ut veteres statuere poetae, aeterno cunctas aevo qui nomine dignant: Alcyone, Meropeque, Celaeno, Taygeteque, 270 Electra, Steropeque, simul sanctissima Maia. Hae tenues parvo labentes lumine lucent: at magnum nomen signi, clarumque vocatur, propterea quod et aestatis primordia clarat, et post, hiberni praepandens temporis ortus, 275 admonet, ut mandent mortales semina terris.
القيثارةُ (Lyra). ثم تُرى القيثارةُ، مَوضوعةً برِفقٍ، مُحدودِبةً؛ ويُقالُ إنَّ مِركوريوس صنَعَها ذاتَ يومٍ بيدَيه الصغيرتَينِ في المَهدِ، ووَضَعَها في مَقَرٍّ عالٍ؛ وقد انزلَقَت فاستقرَّت عند رُكبةِ الجاثي اليُسرى، وعَلِقَت بين رُكبتِه المَثنِيَّةِ ورأسِ الطائرِ.
Inde Fides leviter posita et convexa videtur; Mercurius parvis manibus quam dicitur olim in cunis fabricatus in alta sede locasse; quae genus ad laevum Nixi delapsa resedit, 280 atque inter flexum genus, et caput Alitis haesit.
الإوَزَّةُ (Cycnus). فثَمَّ الطائرُ، طَيرٌ يَطيرُ تحت قُبَّةِ السماءِ الواسعةِ، ويَشُقُّ الهواءَ بجَناحَيه التَّوأمَينِ مُنسابًا. أحدُ شِقَّيه مُعتِمٌ، خالٍ مِن النورِ؛ والآخَرُ لا يَتَّقِدُ بأنوارٍ ضئيلةٍ ولا ساطِعةٍ، بل يَقذِفُ مِن جِسمِه ضوءًا مُتوسِّطًا مُرتعِشًا. هذا يَطمَحُ أن يَدفَعَ بقَدَمِه اليُمنى كَفَّ قيفاوُس اليُمنى؛ وها هو حافِرُ الفَرَسِ القويِّ المُجنَّحِ قد مالَ مُندفِعًا قُربَ جَناحِ جِسمِه ذي الرِّيشِ.
Namque est Ales avis, lato sub tegmine caeli quae volat, et serpens geminis secat aera pennis. Altera pars huic obscura est, et luminis expers: altera nec parvis, nec claris lucibus ardet, 285 sed mediocre jacit quatiens e corpore lumen. Haec dextram Cephei dextro pede pellere palmam gestit ; jam vero clinata est ungula vemens fortis Equi propter pennati corporis alam.
الفَرَسُ والجَدْيُ والسَّاكِبُ (Equus). أمَّا الفَرَسُ نفسُه فمُنزلِقًا يُمسَكُ بكِلا الحُوتَينِ؛ وعُنُقُه اليُمنى يُداعِبُها السَّاكِبُ. وفي وقتٍ مُتأخِّرٍ تَزورُ قوَّةُ الفَرَسِ مَغيبَ الأرضِ، أكثرَ مِن الجَدْيِ، النَّافِثِ بَردًا قارِسًا مِن جِسمِه القويِّ، بجِسمٍ كثيفِ الشَّعرِ، في فَلَكِه الكبيرِ؛ والذي حين كَساه تيتان بنورٍ دائمٍ، عَطَفَ في زمنِ الانقِلابِ الشَّتويِّ مَركبتَه. احذَرْ أن تَجِدَّ في تَسليمِ نفسِك للبحرِ في هذا الشهرِ: فإنَّ مَدى النهارِ لا يَنزلِقُ بعيدًا؛ ولا يَنطوي الليلُ الشتويُّ بمَركبةٍ سريعةٍ؛ ولا يُبدي الفجرُ النَّديُّ نفسَه أسرعَ، مُبشِّرًا بالشمسِ الزاهيةِ، رغمَ شَكاياكم. بل يَلطِمُ الجَنوبُ البحرَ بقُوًى عاتيةٍ: حينئذٍ يَهتَزُّ الجِسمُ المُتصدِّعُ ببَردٍ مُرتعِشٍ. ومع ذلك تَنزلِقُ السَّنةُ في زمنِها كلِّه، ولا تَتأخَّرُ أنوارُ البُروجِ، ولا تَتحاشى العواصفَ، ولا تَخشى الأمواجَ البِيضَ ذاتَ الهديرِ المُتوعِّدِ. أمَّا البَحَّارةُ، كالغَطاطِ والغَوَّاصِ السَّابحِ، يَرمونَ أبصارَهم القَلِقةَ في البحرِ كلِّه، يَلتَمِسونَ عَبَثًا شواطئَ لا تَظهَرُ في مكانٍ، ولوحٌ رقيقٌ يَفصِلُهم عن أوركوس الأسوَدِ.
Ipse autem labens utrisque Equus ille tenetur 290 Piscibus; huic cervix dextra mulcetur Aquari. Serius haec obitus terrai visit Equi vis, quam gelidum valido de corpore frigus anhelans corpore setifero magno Capricornus in orbe; quem quum perpetuo vestivit lumine Titan, 295 brumali flectens contorquet tempore currum. Hoc cave te ponto studeas committere mense: nam non longinquum spatium labere diurnum; non hiberna cito volvetur curriculo nox: humida non sese vestris aurora querelis 300 ocius ostendet, clari praenuntia solis. At validis aequor pulsabit viribus Auster: tum fissum tremulo quatietur frigore corpus. Sed tamen anni jam labuntur tempore toto, nec cui signorum cedunt, neque flamina vitant, 305 nec metuunt canos minitanti murmure fluctus. [At nautae, fulicae similes, mergoque natanti, anxia per totum jactantes lumina pontum, necquidquam nusquam parentia litora quaerunt, dum tenuis nigro tabula hos distinguit ab Orco]. 310
الرَّامي (Sagittipotens / القَوسُ). بل في الشهرِ الأعلى أيضًا، إذ تكونُ السفينةُ والبحرُ قد جابَهما، حين يَحمِلُ الرَّامي قُرصَ الشمسِ، لا تَحسَبَنَّ الأخطارَ المُحدِقةَ أهوَنَ بكثيرٍ، فاحذَرْ أن تَسحَبَ سفينتَك قبلَ حُلولِ الظَّلامِ الأسوَدِ. فإنَّ النورَ صار حاضِرًا عن كَثَبٍ لزمنٍ يسيرٍ. وهذا البُرجَ القادِمَ يَستطيعُ البَحَّارةُ أن يَتعرَّفوه: إذ يُمكِنُ، والليلُ يُسرِعُ، أن يُرى كيف يَنبَثِقُ العَقربُ عاليًا مُبدِيًا نفسَه، جارًّا بقوَّةِ جِسمِه القَوسَ المَثنِيَّ مِن خلفُ. والعَقربُ ليس أسبَقَ بكثيرٍ، لكنه يَخرُجُ مِن الأمواجِ أوَّلًا. حينئذٍ تَرى أنَّ رأسَ الدُّبَّةِ الصُّغرى عالٍ، وأكثرَ انتِصابًا نحو أعلى الفَلَكِ. حينئذٍ يَدفِنُ أوريون نفسَه بكلِّ جِسمِه قُربَ نهايةِ الليلِ، ويَختفي قيفاوُس حتى خاصِرتِه، مَدفوعًا مِن كَفِّه نحو الظِّلالِ.
Atque etiam supero, navi pelagoque vagato, mense, Sagittipotens solis quum sustinet orbem, [non multo leviora putes instare pericla, ante nigras cautus tenebras subducere puppim]. Nam jam comminus exiguo lux tempore praesto est. 315 Hoc signum veniens poterunt praenoscere nautae: nam prope praecipitante licebit visere nocte, ut sese ostendens emergit Scorpius alte, posteriore trahens flexum vi corporis Arcum. [Sed Nepa non multum prior, at prior exit ab undis.] 320 Jam supera cernes Arcti caput esse minoris, et magis erectum ad summum versarier orbem. Tum sese Orion toto jam corpore condit extrema prope nocte, et Cepheus conditur alto lumborum tenus, a palma depulsus ad umbras. 325
السَّهمُ (Sagitta). هنا، خاليًا مِن رامٍ، يَرقُدُ سَهمٌ واحدٌ مُتألِّقٌ، وبقُربِه يَدورُ الطائرُ اللامِعُ الرِّيشِ؛ وهو أكثرُ مَيلًا قليلًا نحو نَسائمِ الشَّمالِ.
Hic, missore vacans, fulgens jacet una Sagitta, quam propter nitens penna convolvitur Ales; et clinata magis paullo est Aquilonis ad auras.
النَّسرُ (Aquila). وعلى مَقرُبةٍ يَحمِلُ النَّسرُ نفسَه بجِسمٍ مُتوهِّجٍ، يُداعِبُ الأثيرَ النَّاريَّ بجَناحَينِ مُرتعِشَينِ، بجِسمٍ ليس مُفرِطَ الضَّخامةِ، لكنه يُبدي للبَحَّارةِ المَحزونينَ علامةً ثقيلةً تُكدِّرُ البحارَ.
At propter se Aquila ardenti cum corpore portat, igniferum mulcens tremebundis aethera pennis, 330 non nimis ingenti cum corpore, sed grave moestis ostendit nautis perturbans aequora signum.
الدُّلفينُ (Delphinus). ثم يَرقُدُ الدُّلفينُ المُنحني قُربَ قَرنَي الجَدْيِ الكبيرِ، غيرَ مَكسوٍّ ببَريقٍ مُفرِطٍ؛ فعَدا أربعةَ نُجومٍ مَوضوعةٍ في جَبهتِه، يَفصِلُ بين كلِّ زَوجٍ منها فاصِلٌ واحدٌ، فإنَّ سائرَ القِسمِ الواسعِ يَنسابُ بنورٍ ضئيلٍ. تلك الأنوارُ التي تَتألَّقُ مِن وَجهِه اللامِعِ تَقَعُ بين الأجزاءِ الباردةِ نحو الشَّمالِ، وبين مَدارِ الشمسِ المُبهِجِ. أمَّا القِسمُ الأسفلُ مِن الدُّلفينِ فيُرى مُمتدًّا بين مَسارِ الشمسِ ونَفَحاتِ الريحِ، حيثُ يَنفجِرُ نَفَسُ الجَنوبِ الأعلى بقُوَّتِه.
Tum magni curvus Capricorni cornua propter Delphinus jacet, haud uimio lustratu’ nitore; praeter quadruplices stellas in fronte Iocatas, 335 quas intervallum binas disterminat unum: caetera pars lata tenui cum lumine serpit. Illae quae fulgent luces ex ore corusco, sunt inter partes gelidas Aquilone locatae, atque inter spatium et laeti vestigia solis. 340 At pars inferior Delphini fusa videtur inter solis iter, simul inter flamina venti, viribus erumpit qua summi spiritus Austri.
أوريون (Orion). ثم أوريون، مُتوكِّئًا بجِسمِه المائلِ، يَحتَلُّ الأجزاءَ السُّفلى مِن الثَّورِ الكاسِرِ. ومَن، إذ يَرفَعُ بَصرَه إلى السماءِ في ليلةٍ صافيةٍ، لم يُبصِرْه مَبسوطًا واسعًا، فلا يَرجُوَنَّ حقًّا أن يَعرِفَ سائرَ البُروجِ.
Exinde Orion, obliquo corpore nitens, inferiora tenet truculenti corpora Tauri. 345 Quem qui, suspiciens in caelum nocte serena, late dispensum non viderit, haud ita vero caetera se speret cognoscere signa potesse.
الكلبُ (Canis / الشِّعرى). فتحت قدَمَيه يَسطَعُ بنورٍ مُحمَرٍّ ذلك الكلبُ المُتوهِّجُ، يَتلألأُ بضَوءِ نُجومِه. ويَستُرُ بَطنٌ مُعتِمٌ ما تحتَ أحشائِه: فهو إذ يَنفُثُ مِن كلِّ جِسمِه الضاري لَهَبًا، يَنفجِرُ بنيرانٍ حارَّةٍ بنَفَحاتٍ قويَّةٍ. ومِن فَمِه كلِّه يَنبَعِثُ على الفانينَ وَهَجٌ مُتلألئٌ: يُسمِّيه اليونانُ بالاسمِ الذائعِ سيريون. فحين يَرتفِعُ هذا مع الشمسِ معًا إلى ذُرى السماءِ، لا يَدَعُ الأشجارَ المُزدانةَ تُمسِكُ عَبَثًا، تحت سِترِ أوراقِها، أرواحًا مُعلَّقةً. فأمَّا التي تُمسِكُ الأرضُ جُذورَها مُحتضِنةً، فيُغذِّيها هذا النَّفَسُ، ويُداعِبُها بلَهَبٍ حَيَويٍّ. وأمَّا التي لا تَستطيعُ جُذورُها أن تَشُقَّ الأرضَ، فيُجرِّدُ أغصانَها مِن أوراقِها وجُذوعَها مِن لِحائِها. ونَلمَحُه ماضِيًا نحو شواطئِ المَغيبِ. أمَّا سائرُ النجومِ فخافتةٌ، ينبغي أن تُرسَمَ بها الأعضاءُ.
Namque pedes subter rutilo cum lumine claret fervidus ille Canis, stellarum luce refulgens. 350 Hunc tegit obscurus subter praecordia venter: nec toto spirans rabido de corpore flammam aestiferos validis erumpit flatibus ignes. Totus ab ore micans jacitur mortalibus ardor: [Sirion hunc Graeci praeclaro nomine dicunt.] 355 Hic ubi se pariter cum sole in culmina caeli extulit, haud patitur foliorum tegmine frustra suspensos animas arbusta ornata tenere. Nam quorum stirpes tellus amplexa prehendit, haec augens anima, vitali flamme mulcet. 360 At quorum nequeunt radices findere terras, denudat foliis ramos et cortice truncos. [Tendentem occiduas etiam hunc sentimus ad oras. Caetera signandis sunt languida sidera membris.]
الأرنبُ (Lepus). وبقُربِه، وتحتَ القدَمَينِ اللَّتَينِ ذَكَرناهما مِن قبلُ، يَرقُدُ أرنبُ أوريون خفيفُ القَدَمِ. وهو يَفِرُّ، خائفًا مُرتعِدًا مِن ضَرَباتِ المِنقارِ الحادِّ المُروِّعةِ: فالكلبُ يَتبَعُ أثرَه بمَسارٍ عَدائيٍّ، يَطرُدُه مُتساقِطًا، إذ يَطلُعُ هو نفسُه أخيرًا قليلًا، ولا يُهدِّئُ مَسيرَه بجِسمٍ لا يَكِلُّ أبدًا.
Hunc propter, subterque pedes, quos diximus ante, 365 Orioni’ jacet levipes Lepus. Hic fugit, ictus horrificos metuens rostri tremebundus acuti: nam Canis infesto sequitur vestigia cursu praecipantem agitans, oriens jam denique paullum, curriculum numquam defesso corpore sedans. 370
السفينةُ (Argo). أمَّا عند ذَنَبِ الكلبِ فتَنزلِقُ أرغو مُنسابةً، حامِلةً أمامَها مُؤخِّرتَها المَقلوبةَ بنورٍ؛ لا كما تَعتادُ السُّفُنُ الأُخرى أن تُقدِّمَ مُقدِّماتِها في اللُّجَّةِ، شاقَّةً بمِنقارِها مُروجَ نبتون؛ بل تَحمِلُ نفسَها مَقلوبةً إلى الوراءِ عبرَ أرجاءِ السماءِ. كما حين يَشرَعُ البَحَّارةُ في بُلوغِ المَوانئِ الآمِنةِ، فيُديرونَ السفينةَ الثَّقيلةَ، ويَجُرُّونَ مُؤخِّرتَها المَقلوبةَ إلى الشَّاطئِ المُشتَهى؛ كذلك تَنزلِقُ أرغو العَتيقةُ مَقلوبةً فوقَ الأثيرِ؛ ومِن المُقدِّمةِ حتى الصَّاري العالي تُرى بلا نورٍ، ومِن الصَّاري حتى المُؤخِّرةِ تُرى بنورٍ ساطِعٍ. ثم الدَّفَّةُ، مُتلألئةً بنورٍ مُتفرِّقٍ، تَمَسُّ آثارَ الكلبِ اللامِعِ الخَلفيَّةَ.
At Canis ad caudam serpens prolabitur Argo, conversam prae se portans cum lumine puppim: non aliae naves ut in alto ponere proras ante solent, rostro Neptunia prata secantes; sed conversa retro caeli se per loca portat. 375 Sicut quum coeptant tutos contingere portus, obvertunt navem magno cum pondere nautae, aversamque trahunt optata ad litora puppim; sic conversa vetus super aethera labitur Argo; atque usque a prora ad celsum sine lumine malum, 380 a malo ad puppim clara cum luce videtur. Inde gubernaclum, dispersa lumine fulgens, clari posteriora Canis vestigia tangit.
الوَحشُ البحريُّ (Pistrix / Cetus). ثم يَمضي الوَحشُ البحريُّ الضاري في البحثِ عن أندروميدا، وإن كانت قَصِيَّةً بعيدةً في مَأمَنٍ، فيَتعقَّبُ، حتى مَوضِعِها، الزُّرقةَ نحو نَسائمِ الشَّمالِ القويَّةِ، مُنتهيًا في أنحاءِ الجَنوبِ.
Exin semotam procul in tutoque Iocatam Andromedam tamen explorans fera quaerere Pistrix 385 pergit, et usque sitam validas Aquilonis ad auras caerula vestigat, finita in partibus Austri.
النَّهرُ (إريدانوس). هذه يَستُرُها الكَبشُ، والحُوتانِ بجِسمِهما الحَرشَفيِّ، إذ تَمَسُّ بجِسمِها ضِفافَ النَّهرِ الزاهِرِ. فإنك تَرى أيضًا إريدانوس مَوضوعًا في قِسمٍ مِن السماءِ، نهرًا مَشؤومًا ذا قُوًى عظيمةٍ، هو الذي كثيرًا ما رشَّت أخواتُ فايثون الحَزيناتُ صَفحتَه بالدُّموعِ، يُنشِدْنَ مَوتَه بصوتٍ مَفجوعٍ. هذا الأفعى تَستطيعُ أن تُبصِرَه تحت أخمَصِ أوريون الأيسرِ؛ وتَرى القُيودَ الطويلةَ التي تُمسِكُ الحُوتَينِ، مَوضوعةً عند جُزءٍ مِن الذَّنَبَينِ، تَرتدُّ مُمتزِجةً بالنَّهرِ إلى ظَهرِ الوَحشِ البحريِّ. هنا تُعقَدُ بنَجمٍ واحدٍ، يَقذِفُه مِن نفسِه شَوكُ الوَحشِ، مُتألِّقًا بنورٍ قويٍّ. ثم تُرى نُجومٌ كثيرةٌ صغيرةٌ بنورٍ ضئيلٍ، مُتناثِرةً مَبثوثةً بين الوَحشِ، والدَّفَّةُ تَستُرُها جميعًا، والأرنبُ يَخشى عَضَّتَه الحادَّةَ. هذه لم يَرَ القُدماءُ لها اسمًا ولا شَكلًا مُعيَّنًا. فإنَّ ما صَقَلَته الطبيعةُ بنُجومٍ ساطِعةٍ، ورَسَمَته بأنوارٍ مُختلِفةٍ مُميِّزةً هَيئاتِها، علَّمَه حارِسُ النجومِ ذاك بحُسنِ تدبيرٍ، وَوَسَمَ علاماتِ السماءِ باسمٍ صادِقٍ. أمَّا تلك المَبثوثةُ بنورٍ ضئيلٍ، نُجومًا مُتشابِهةَ المَنظَرِ، مُتساويةَ البَريقِ، فلم تَستطِعْ صورةٌ مَعروفةٌ أن تُجلِّيَها لنا.
Hanc Aries tegit, et squammoso corpore Pisces, fluminis illustris tangentem corpore ripas. Namque etiam Eridanum cernes in parte Iocatum 390 caeli, funestum magnis cum viribus amnem, quem lacrymis moestae Phaethontis saepe sorores sparserunt, letum moerenti voce canentes. Hunc Orionis sub laeva cernere planta Serpentem poteris; proceraque Vincla videbis, 395 quae retinent Pisces, caudarum parte locata, flumine mixta retro ad Pistricis terga reverti. Hic una stella nectuntur, quam jacit ex se Pistricis spina valida cum luce refulgens. Exinde exiguae tenui cum lumine multae 400 inter Pistricem fusae sparsaeque videntur atque gubernaclum stellae quas contegit omnes formidans acrem morsum Lepus. His neque nomen, nec formam Veteres certam statuisse videntur. Nam quas sideribus claris natura polivit, 405 et vario pinxit distinguens lumine formas, has ille astrorum custos ratione notavit, signaque signavit caelestia nomine vero. Has autem, quae sunt parvo cum lumine fusae, consimili specie stellas, parilique nitore, 410 non potuit nobis nota clarare figura.
الحوتُ الجَنوبيُّ (Piscis Australis). ثم ذاك الذي اعتادوا أن يُسمُّوه الحوتَ الجَنوبيَّ، يَدورُ أسفلَ الجَدْيِ نحو الجَنوبِ، يَرقُبُ الوَحشَ البحريَّ، مُتشبِّثًا بعيدًا عن أولئك الحُوتَينِ.
Exinde, Australem soliti quem dicere Piscem, volvitur inferior Capricorno versus ad Austrum, Pistricem observans, procul illis Piscibus haerens.
السَّاكِبُ (Aquarius). وعلى مَقرُبةٍ تُبصِرُ نُجومًا كلَّها بلا اسمٍ، بين الوَحشِ البحريِّ والحوتِ الذي ذَكَرناه في الجَنوبِ، مَبثوثةً تحت قدَمَي السَّاكِبِ المُشِعِّ. وبقُربِه يَسكُبُ السَّاكِبُ بيَمينِه نهرًا مُعتِمًا، يَتلألأُ ببَياضِ نُجومٍ ضئيلٍ. ومِن بين كثيرٍ منها يَسطَعُ نورانِ واسِعانِ: يُرى أحدُهما تحت قدَمَي السَّاكِبِ الكبيرتَينِ؛ والآخَرُ، إذ يَنحدِرُ مِن نَبعِ النهرِ الباردِ، يَعلَقُ تحت ذَنَبِ الوَحشِ ذي الشَّوكِ؛ هذه النُّجومُ الضئيلةُ تُدعى باسمِ المياهِ. وهنا تَطيرُ نُجومٌ أُخرى لامِعةٌ بنورٍ ضئيلٍ، تَدخُلُ تحت آثارِ قدَمَي الرَّامي العظيمِ الأُولى، وتَنحسِرُ مُعتِمةً بلا اسمٍ.
At prope conspicies expertes nominis omnes, 415 inter Pistricem et Piscem quem diximus Austri, stellas sub pedibus sparsas radiantis Aquari. Propter Aquarius obscurum dextra nigat amnem, exiguo qui stellarum candore nitescit. E multis tamen his duo late lumina fulgent: 420 unum sub magnis pedibus cernetur Aquari: quod superest, gelido delapsum flumine fontis, spiniferam subter caudam Pistricis adhaesit; hae tenues stellae perhibentur nomine Aquai. Hic aliae volitant parvo cum lumine clarae, 425 atque priora pedum subeunt vestigia magni Arcitenentis, et obscurae sine nomine cedunt.
المَذبَحُ (Ara). ثم تُبصِرُ قُربَ شَوكةِ العَقربِ اللامِعةِ المَذبَحَ، الذي يُداعِبُه نَفَسُ الجَنوبِ، ويَعبُرُ عَتَباتِ السماءِ العُليا في زمنٍ يسيرٍ: فهو مَوضوعٌ في الجِهةِ المُقابِلةِ، بعيدًا عن أركتوروس. لأركتوروس وهَبَ جوبيتر مَدًى عظيمًا في العُلوِّ، أمَّا هذا فوَضَعَه فَلَكًا صغيرًا في الجِهةِ السُّفلى. ومع ذلك فالليلُ، إذ يَزورُ هذه الأماكنَ في مَسارِه الأبديِّ، أعطى البَحَّارةَ علاماتٍ يَعرِفُها الجميعُ، رحمةً بأقدارِ البشَرِ المُخيفةِ مِن كلِّ جانبٍ. فحين تُبصِرُ المَذبَحَ مُتوهِّجًا، بلا غُيومٍ سُودٍ، مَوضوعًا في وَسَطِ إقليمِ السماءِ، مَستورَ القِسمِ الأعلى بضَبابٍ مُعتِمٍ، فاهرُبْ حينئذٍ مُتحاشِيًا الجَنوبَ بقُوَّتِه العاتيةِ: فإن أنتَ، إذ تَترقَّبُه، تحاشَيتَه، وأحكَمتَ كلَّ العُدَّةِ بحَذَرٍ، انزلَقتَ آمِنًا عبرَ الأمواجِ. أمَّا إن هَبَّت ريحٌ ثقيلةٌ بلَهَبٍ عاتٍ، حطَّمَت الصَّواري العالِيةَ بخَشَبِها الراسخِ، حتى لا يَستطيعَ شيءٌ أن يُلطِّفَ العواصفَ الضاريةَ، ما لم يَبدأِ المَذبَحُ يَطرُدُ الغَيمةَ القاتِمةَ مِن جِهةِ الشَّمالِ، ويُفرِّقُها بنَسائمَ مُفاجِئةٍ.
Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen Aram, quam flatu permulcet spiritus Austri, exiguo superum quae limina tempore tranat: 430 nam procul Arcturo est adversa parte locata. Arcturo magnum spatium supera dedit, orbem Jupiter huic parvum inferiore in parte locavit. Haec tamen aeterno invisens loca curriculo nox signa dedit nautis, cuncti quae noscere possent, 435 commiserans hominum metuendos undique casus. Nam quum fulgentem cernes, sine nubibus atris, Aram sub media caeli regione locatam, a summa parte obscura caligine tectam, tum validis fugito devitans viribus Austrum: 440 quem si prospiciens vitaveris, omnia caute armamenta locans, tuto labere per undas. Sin gravis inciderit vehementi flamme ventus, perfringet celsos defixo robore malos, ut res nulla feras possit mulcere procellas, ni parte ex Aquilonis opacam pellere nubem coeperit, et subitis auris diduxerit Ara.
القَنطورُ (Centaurus). فإن كان القَنطورُ في وَسَطِ السماءِ يَحمِلُ كَتِفَيه، وحُمِلَ هو نفسُه مَستورًا بغَيمةٍ زرقاءَ، وكَسا المَذبَحَ بظِلٍّ خَفيفٍ مُعتِمٍ، فإنَّ قوَّةَ الغَربيِّ مَخوفةٌ عند مَغيبِ البُروجِ. وذلك القَنطورُ، المَوضوعُ في مَقَرٍّ عالٍ، حيثُ يَدخُلُ العَقربُ اللامِعُ المُتألِّقُ، يَتنازَلُ مِن هذا الجانبِ مُقدِّمًا شِقَّه الرَّجُليَّ، مُسرِعًا أن يَصِلَ أجزاءَ الفَرَسِ بالكَلَّابتَينِ. هنا، باسِطًا يَمينَه حيثُ يُمسَكُ الوَحشُ الضَّخمُ ذو القوائمِ الأربعِ، الذي لم يَهَبْه أحدٌ مِن اليونانِ اسمًا مُعيَّنًا، يَمُدُّ، ويَتنازَلُ كاسِرًا نحو المَذبَحِ الزاهِرِ.
Sin humeros medio in caelo Centaurus habebit, ipseque caerulea contectus nube feretur, atque Aram tenui caligans vestiet umbra, 450 ad signorum obitum vis est metuenda Favoni. Ille autem Centaurus in alta sede Iocatus, qua sese clarum collucens Scorpius infert, hac subter partem praeportans ipse virilem cedit, Equi partes properans subjungere Chelis. 455 Hic dextram porgens, quadrupes qua vasta tenetur, quam nemo certo donavit nomine Graium, tendit, et illustrem truculentus cedit ad Aram.
الحَيَّةُ (Hydra). هنا تَنتصِبُ الحَيَّةُ مِن الأجزاءِ السُّفلى، بانزلاقٍ مُتهوِّرٍ، مُنسابةً بجِسمٍ مُلتوٍ. هذه، إذ تَلوي رأسَها وعينَيها نحو ظَهرِ العَقربِ، داخِلةً بانحناءةٍ مُقوَّسةٍ تحت أحشاءِ الأسَدِ، تَمَسُّ القَنطورَ بذَنَبِها الزَّلِقِ برِفقٍ: وفي وَسَطِ انحناءتِها يَتألَّقُ الكأسُ لامِعًا؛ وفي طَرَفِها يَنقُرُ الغُرابُ، مُتلألئًا بجِسمِه ذي الرِّيشِ، بمِنقارِه. وهنا، تحت التَّوأمَينِ نفسِهما، أمامَ الكلبِ، ذاك الذي يُدعى باليونانيَّةِ بروكيون. هذه هي البُروجُ التي، إذ تَرقُبُها في زمنِ الليلِ، راغِبًا أن تَعرِفَ حركةَ العالَمِ الأبديَّةَ، تُبصِرُها تَجوبُ السماءَ في مَسارٍ مَشروعٍ. فأمَّا الخَمسةُ الكواكبُ التي تَعتادُ أن تَنزلِقَ في فَلَكِ البُروجِ الاثنَي عشَرَ، فلا يُمكِنُ أن تُرسَمَ على النَّسَقِ نفسِه؛ لأنَّ الآثارَ التي تَصنَعُها في مَسارِها لا تُحمَلُ دائمًا على المَدى نفسِه. فهي تُؤثِرُ أن تَهيمَ تائهةً عبرَ غُيومِ السماءِ، وأن تَقيسَ أفلاكَها بحركةٍ مُتغايِرةٍ. هذه تَصنَعُ أعوامَ الزمنِ الطويلِ العظيمةَ، حين تَعودُ إلى البُرجِ نفسِه تحت قُبَّةِ السماءِ: وأنا الآنَ لا أَقدِرُ أن أُفصِّلَ مَساراتِها كلَّها. أمَّا هذه التي تَدورُ دائمًا في فَلَكٍ ثابتٍ، راسِخةً، فسأُبيِّنُ مع ذلك للأُمَمِ الأفلاكَ العِظامَ. أربعةُ أفلاكٍ، تَجوبُ العالَمَ بنورٍ خالدٍ، تُحمَلُ حامِلةً البُروجَ، مُحتضِنةً الأرضَ، مُرتكِزةً تحت قُبَّةِ السماءِ: ومنها تَعرِفُ أنوارَ الأعوامِ الطائرةَ، التي يُمكِنُ أن تُرى مُميَّزةً بالبُروجِ الكثيفةِ. ثم أفلاكٌ عِظامٌ واسعةٌ بنورٍ عظيمٍ، مَشدودٌ بعضُها إلى بعضٍ، مُلائمةٌ بعُقَدٍ سماويَّةٍ، وتَرى اثنَينِ منها بمَسافةٍ مُتساويةٍ مع الاثنَينِ الآخَرَينِ. فإن أنتَ، إذ تَعرِفُ السماءَ في زمنِ الليلِ، حين لا تَكونُ غَيمةٌ قاتِمةٌ قد طمَسَت النجومَ، ولا قَهَرَ القمرُ النجومَ بنورِه الكاملِ، رأيتَ الدائرةَ الكُبرى تَنسابُ بَيضاءَ مُتوهِّجةً: فهذه هي الدَّربُ اللَّبَنيُّ، المَوسومُ بسَناءٍ مُفرِطِ البَياضِ. وهذا لا يَنسِجُ فَلَكًا مُتَّصِلًا. وأربعةٌ تُحمَلُ مُتألِّقةً بحَجمٍ مُماثِلٍ: لكنْ يُقالُ إنها تَفوقُ الاثنَينِ الأعلَيَينِ بمَدًى كبيرٍ، وتَجوبُ كُهوفَ السماءِ على اتِّساعٍ. أحدُها، لامِسًا نَسائمَ الشَّمالِ، يَدورُ طالِبًا وَجهَي التَّوأمَينِ الباهِرَينِ؛ ثم يَحمِلُ في طَيِّه رُكبتَي السائقِ المُتوهِّجتَينِ كِلتَيهما. هذا يَمَسُّه بَرسيوس بساقِه اليُسرى وكَتِفِه الأيسرِ. ويُمسَكُ مِن جِهةِ أندروميدا اليُمنى، التي تَتَّجِهُ يَدُها نحو الشَّمالِ، ومِرفَقُها نحو الجَنوبِ. ويَضَعُ الفَرَسُ قدَمَيه؛ ومعًا يَضَعُ الطائرُ رأسَه، وظَهرَه بجِسمٍ مائلٍ. ويَتوكَّأُ حامِلُ الأفعى بكَتِفَيه. وتلك العَذراءُ، مُنحازةً، تَتبَعُ الجَنوبَ مُتحاشِيةً بجِسمِها. أمَّا الفَلَكُ الثاني فيَكسوه كلَّه الأسَدُ العظيمُ، والسَّرَطانُ المُتألِّقُ بنورٍ ساطِعٍ، حيثُ تَقِفُ شمسُ الصَّيفِ فتَعطِفُ مَركبتَها، مُقسِّمةً بوَسَطِ جِسمِها المَسارَ. هذا كلُّه يُفصَلُ بفَلَكٍ في وَسَطِه: ذاك تحت تَجاويفِ الأصدافِ الجَوفاءِ، ولها نورٌ مِن داخلٍ ومِن خارجٍ: لكنَّ قوَّةَ الأسَدِ الرهيبةَ تَملِكُ الفَلَكَ بصَدرِها القويِّ وبَطنِها. هذا الفَلَكَ إن استَطَعتَ أن تَعرِفَه مَقسومًا إلى ثمانيةِ أجزاءٍ، وَجَدتَ خمسةً تَدورُ في الفَلَكِ الأعلى بمَسافةٍ مُتساويةٍ، وثلاثةً مَتروكةً، تَرتادُها القوَّةُ السُّفلى في زمنِ الليلِ. أحدُهما يَتَّصِلُ بالسَّرَطانِ مِن نَسائمِ الشَّمالِ؛ والآخَرُ يَتوكَّأُ في المُقابِلِ مِن جَنوبِ الأعماقِ. مُوزِّعًا الوَسَطَ، يَشُقُّ هذا تحت الجَدْيِ، وقدَمَي السَّاكِبِ الذي يَصُبُّ جَدوَلَه الباردَ، وذَنَبَ الوَحشِ البحريِّ الأزرَقَ، وذاك الأرنبَ المُتألِّقَ؛ ثم قدَمَي الكلبِ، ومعًا يُمسِكُ السفينةَ الأرغُوِيَّةَ الواسعةَ بنورٍ ساطِعٍ؛ وظَهرَ القَنطورِ، ويَحمِلُ شَوكةَ العَقربِ: ثم يَملِكُ قَوسَ الرَّامي المَشدودَ. هذا، إذ يَتنازَلُ مِن نَسائمِ الشَّمالِ الجَهِيرةِ نحو الجَنوبِ، تَمَسُّه عَجَلةُ الشمسِ المُتوهِّجةُ آخِرَ الأمرِ؛ ومِن ثَمَّ، إذ يَنعطِفُ في زمنِ الشتاءِ، يَرتدُّ إلى المَقَرِّ الأعلى. لهذا الفَلَكِ خُصِّصَت خمسةُ أجزاءٍ ليليَّةٍ، وثلاثةٌ في الأعلى تُنسَبُ للنورِ. وبين هذَينِ يُرى أنَّ القِسمَ الأوسطَ يَحتَلُّه فَلَكٌ في عِظَمِ الدَّربِ اللَّبَنيِّ المُتألِّقِ: وفيه تُسَوِّي الشمسُ، بنورِها الخَريفيِّ ثم الربيعيِّ، مَدى النهارِ بزمنِ الليلِ. هذا يَمسِكُه الكَبشُ، فيَسطَعُ بجِسمِه كلِّه، ويَتوكَّأُ الثَّورُ الهائلُ برُكبةٍ مَثنِيَّةٍ. ويُحمَلُ أوريون لامِسًا إيَّاه بصَدرِه الزاهِرِ. وتُمسِكُه الحَيَّةُ بالتِوائِها؛ ويَلتَصِقُ به الكأسُ والغُرابُ، ونُجومٌ قليلةٌ مِن الكَلَّابتَينِ: ومعًا رُكبتا حامِلِ الأفعى، ويَلِحُّ طائرُ جوبيتر الأعلى، رسولُه؛ وبقُربِه يَمَسُّه الفَرَسُ برأسِه وبنورِ عُنُقِه. هذه الأفلاكَ، مَفصولةً بمَسافةٍ مُتساويةٍ، يَحمِلُها المِحوَرُ، عابِرًا بينها مِن أعلى ذُروةِ السماءِ. أمَّا ذلك الفَلَكُ الرابعُ، بنورٍ ساطِعٍ، فيَضُمُّ بأطرافِه الأفلاكَ القُصوى، ويُشَقُّ في وَسَطِه شَطرَينِ، ويُحمَلُ مائلًا فيها مُتألِّقًا بنورِه: حتى إنَّ مَن وَهَبَته بالاس الحَكيمةُ بيدِها المُقدَّسةِ فنَّ الصِّناعةِ البارِعَ، لا يَستطيعُ أن يَخرُطَ بمَهارةٍ أفلاكًا مُلتويةً كما هي في السماءِ، مَثنِيَّةً بقُدرةٍ إلهيَّةٍ، تُطوِّقُ الأرضَ، تُزيِّنُ العالَمَ بالنورِ، تُمسِكُ النجومَ راسِخةً بقُبَّةٍ مُعترِضةٍ. هذه الأربعةُ كلُّها تَدورُ بالحركةِ نفسِها. لكنَّ ذلك الواحدَ، المَلويَّ مائلًا بالأفلاكِ الثلاثةِ، يُمسِكُ دائمًا فوقَ الأرضِ مِن مَسارِه قَدْرَ ما يَفصِلُ السَّرَطانَ عن الجَدْيِ؛ وتحت الأرضِ لا بُدَّ أن يكونَ المَدى مُساوِيًا. وقَدْرَ ما نَقذِفُ مِن أشِعَّةٍ مِن بَصَرِنا، نُلامِسُ بها قُبَّةَ السماءِ المُقوَّسةَ، استطاعَ أن يَدخُلَ تحتَه سِتُّ مَقاديرَ، كلٌّ منها يَحمِلُ بُرجَينِ سماويَّينِ بمَسافةٍ مُتساويةٍ. هذا يُسمِّيه اليونانُ زودياكوس، وقومُنا اللاتينُ يَدعونَه باسمِه الصادقِ فَلَكَ حامِلِ البُروجِ: فهو يَحمِلُ، دائرًا، اثنَي عشَرَ بُرجًا مُتوهِّجًا. السَّرَطانُ حامِلُ الحَرِّ، ناشِرٌ نُجومَه المُلتهِبةَ. وتحتَه يَتنازَلُ بَطشُ الأسَدِ الكاسِرِ، تَتبَعُه العَذراءُ المُتألِّقةُ بجِسمِها المُحمَرِّ، ثم الكَلَّابتانِ المَبسوطتانِ بنورٍ ساطِعٍ؛ ويَلي ذلك بَطشُ العَقربِ العظيمُ اللامِعُ. ثم الرَّامي يُمسِكُ بيَمينِه القَوسَ المَثنِيَّ. وبعدَه يَمضي الجَدْيُ بوَجهٍ كاسرٍ. ثم يَتألَّقُ السَّاكِبُ النَّديُّ للفَلَكِ. ثم الحُوتانِ الحَرشَفيَّانِ يَلعَبانِ مُنسابَينِ؛ يَصحَبُهما الكَبشُ مُنزلِقًا بنورٍ مُعتِمٍ، والثَّورُ مَثنِيَّ الرُّكبةِ مَبسوطَ الجِسمِ، والتَّوأمانِ يَقذِفانِ بأنوارِهما نارًا ساطِعةً. هذه تَطويها الشمسُ بنورِها الأبديِّ، تَجوبُها مُتمِّمةً فُصولَ السَّنةِ في مَسارٍ دائرٍ. وقَدْرَ ما يُدفَعُ مِن الفَلَكِ تحت الأرضِ، بقَدْرِ ذلك يَبقى الباقي مَبسوطًا فوقَها للفانينَ. سِتَّةٌ تَتنازَلُ مُنزلِقةً كلَّ ليلةٍ، وسِتَّةٌ بُروجٍ مُتألِّقةٍ تَزورُ السماءَ مِن جديدٍ. هذا المَدى يَقطَعُه الليلُ بظِلالٍ عَمياءَ، وهو ما تُرِكَ فوقَ الأرضِ مِن مَطلعِ الليلِ مِن فَلَكِ البُروجِ، مُرتكِزًا على نَسَقِها. فإن شِئتَ أن تَعرِفَ مَساراتِ الشمسِ الثابتةَ، رَقَبتَ مَطالعَ البُروجِ في زمنِ الليلِ؛ فإنَّ تيتان الطالعَ يَجُرُّ دائمًا بُرجًا واحدًا. وإن حالَ دونَ البُروجِ جبلٌ شامخٌ، أو سلَبَت غَيمةٌ النورَ بضَبابٍ أعمى، استطعتَ، إذ تَأخُذُ مِن قُبَّةِ السماءِ علاماتٍ مؤكَّدةً، أن تَعرِفَ كلَّ المَطالعِ والمَغايبِ. فما يَطلُعُ معًا تُبصِرُه؛ وما يَهوي إلى مَغيبِه في الوقتِ نفسِه ليلًا تَعرِفُه.
Hic sese infernis de partibus erigit Hydra praecipiti lapsu, flexo cum corpore serpens. 460 Haec caput atque oculos torquens ad terga Nepai, convexoque sinu subiens inferna Leonis, Centaurum leni contingit lubrica cauda: in medioque sinu fulgens Cratera relucet: extremum nitens plumato corpore Corvus 465 rostro tundit. Et hic, Gemninis est ille sub ipsis ante Canis, Graio Procyon qui nomine fertur. Haec sunt, quae visens nocturno tempore signa, aeternumque volens mundi cognosecre motum, legitimo cernes caelum lustrantia cursu. 470 Nam quae per bis sex Signorum labier orbem quinque solent stellae, simili ratione notari non possunt; quia, quae faciunt vestigia cursu, non eadem semper spatio protrita feruntur. Sic malunt errare vagae per nubila caeli, 475 atque suos vario motu metirier orbes. Hae faciunt magnos Ionginqui temponis annos, quum redeunt ad idem caeli sub tegmine signum: quarum ego nunc nequeo totos evolvere cursus. Verum haec, quae semper certo volvuntur in orbe, 480 fixa, simul magnos edemus gentibus orbes.
الأفلاكُ السماويَّةُ (الدوائرُ الكُبرى). فما إن يَرفَعَ السَّرَطانُ نفسَه كلَّه بالنورِ الأعلى، حتى يَنحدِرَ الإكليلُ مُنزلِقًا للتَّوِّ؛ ويَزورَ الحوتُ الأماكنَ السُّفلى حتى ذَنَبِه. ويُمسِكُ الإكليلُ، مُرصَّعًا بالنجومِ، نِصفًا في الأعلى الآنَ، وقد دُفِعَ النِّصفُ الآخَرُ؛ ويَتبَعُه الحوتُ، لا مَجرورًا كلُّه نحو الظِّلالِ، بل يَتنازَلُ مَستورَ الجِسمِ الأعلى. ويُخفي حامِلُ الأفعى الأفعى العظيمةَ مِن رُكبتَيه حتى كَتِفَيه، ومِن أقصى عُنُقِه القويِّ. والآنَ لا يُشَقُّ حارِسُ الدُّبَّةِ بقِسمَينِ مُتساوِيَينِ: فهو يُرى أقصرَ في قِسمِ السماءِ الباهرِ؛ وأوسعَ، مَدفوعًا، يَملِكُ الظِّلالَ السُّفلى.
Quatuor, aeterno lustrantes lumine mundum, orbes stelligeri portantes signa feruntur, amplexi terram, caeli sub tegmine fulti: e quibus annorum volitantia iumina nosces, 485 quae densis distincta licebit cernere signis. Tum magnos orbes magno cum lumine latos, vinctos inter se, et nodis caelestibus aptos, atque pari spatio duo cernes esse duobus. Nam si nocturno cognoscens tempore caelum, 490 quum neque caligans detersit sidera nubes, nec pleno stellas superavit lumine Luna, vidisti magnum candentem serpere Circum: lacteus hic nimio fulgens candore notatur. Hic non perpetuum detexens conficit orbem. 495 Quatuor huic simili nitentes mole feruntur: sed spatio multum superis praestare duobus dicitur, et late caeli lustrare cavernas. Quorum alter tangens Aquilonis vertitur auras, ora petens geminorum illustria; tum genus ardens 500 in sese retinens Aurigae portat utrumque. Hunc sura laeva Perseus humeroque sinistro tangit. At Andromedae dextra de parte tenetur; [cui manus ad Boream, cubitus cuis spectat ad Austrum]. Imponitque pedes duplices Equus; et simul Ales 505 ponit avis caput, et clinato corpore tergum. Anguitenens humeris connititur. Illa recedens Austrum consequitur devitans corpore Virgo. At vero totum spatium convestiet orbis magnu’ Leo, et claro collucens lumine Cancer, 510 in quo consistens convertit curriculum Sol aestivus, medio distinguens corpore cursus. Hic totus medius curco disjungitur: iste subter testarum cava tegmina, et intus et extra lumen habens: saevi sed vis horrenda Leonis 515 pectoribus validis, atque alvo possidet orbem. Hunc octo in partes divisum noscere circum si potes, invenies supero convertier orbe quinque pari spatio, partes tres esse relictas, tempore nocturno quas vis inferna frequentat. 520 [Ille quidem a Boreae] Cancro connectitur [auris;] alter ab infernis [contra connititur] Austris. Distribuens medium subter secat hic Capricornum, atque pedes gelidum rivum fundentis Aquari, caeruleaeque feram caudam Pistricis, et illum 525 fulgentem Leporem; inde pedes Canis, et simul amplam Argoam retinet claro cum lumine Navem; tergaque Centauri, atque Nepai portat acumen: inde Sagittari defixum possidet arcum. Hunc, a clarisonis auris Aquilonis ad Austrum 530 cedens, postremum tangit rota fervida Solis; exinde in superas brumali tempore flexus se recipit sedes. Huic orbi quinque tributae nocturnae partes, supera tres luce dicantur. Hosce inter mediam partem retinere videtur 535 tantus quantus erit collucens lacteus orbis: in quo autumnali, atque iterum sol lumine verno exaequat spatium lucis cum tempore noctis. Hunc retinens Aries sublucet corpore totus, atque genu flexo Taurus connititur ingens. 540 Orion claro contingens pectore fertur. Hydra tenet flexu; Cratera et Corvus adhaeret, et paucae e Chelis stellae: simul Anguitenentis sunt genua, et summi Jovis Ales nuntius instat; propter Equus capite, et cervicum lumine tangit. 545 Hosce aequo spatio dejunctos sustinet axis, Per medios summo caeli de vertice tranans. Ille autem claro quartus cum lumine Circus partibus extremis extremos continet orbes, et simul a medio media de parte secatur, 550 atque obliquus in his nitens cum lumine fertur: ut nemo, cui sancta manu doctissima Pallas solertem ipsa dedit fabricae rationibus artem, tam tornare cate contortos possiet Orbes, quam sunt in caelo divino numine flexi, 555 terram cingentes, ornantes lumine mundum, culmine transverso retinentes sidera fulta. Quatuor hi motu cuncti volvuntur eodem. Sed tantum supera terras semper tenet ille curriculum oblique implexus tribus orbibus unus, 560 quanto est divisus Cancer spatio a Capricorno; ac subter terras spatium par esse necesse est. Et quantos radios jacimus de lumine nostro, queis hunc convexum caeli contingimus orbem, sex tantae poterunt sub eum succedere partes, 565 bina pari spatio caelestia signa tenentes. Zodiacum hunc Graeci vocitant, nostrique Latini orbem signiferum perhibebunt nomine vero: nam gerit hic volvens bis sex ardentia signa. Aestifer est pandens ferventia sidera Cancer. 570 Hunc subter fulgens cedit vis torva Leonis, quem rutilo sequitur collucens corpore Virgo, exin projectae claro cum lumine Chelae; ipsaque consequitur lucens vis magna Nepai. Inde Sagittipotens dextra flexum tenet arcum. 575 Post hunc ore fera Capricornus vadere pergit. Humidus inde loci collucet Aquarius orbi. Exin squammiferi serpentes ludere Pisces; queis comes est Aries obscuro lumine labens, inflexoque genu projecto corpore Taurus, 580 et Gemini clarum jactantes lucibus ignem. Haec Sol aeterno convolvit lumine lustrans annua conficiens vertenti tempora cursu. Hic quantum terris confectus pellitur orbis, tantumdem ille patens supera mortalibus exstat. 585 Sex omni semper cedunt labentia nocte, tot caelum rursus fulgentia signa revisunt. Hoc spatium tranans caecis nox conficit umbris, quod supera terras prima de nocte relictum signifero ex orbi’ et signorum ex ordine fultum. 590
مَطالعُ البُروجِ ومَغايبُها. هذا، إذ يَغيبُ، يَعتادُ أن يَجُرَّ معه أربعةَ بُروجٍ مِن فَلَكِ حامِلِ البُروجِ؛ ثم يَنحسِرُ مُتأخِّرًا، حين يَشبَعُ مِن النورِ الأعلى، مُنزلِقًا بجِسمِه الزاهِرِ بعدَ مُنتصَفِ الليلِ. هذه البُروجَ المُعتِمةَ تَطويها الأرضُ. أمَّا في الجِهةِ الأُخرى فيَهيمُ أوريون بأنوارٍ ساطِعةٍ، مُتألِّقًا بكَتِفَيه وصَدرِه الواسعِ، مُمسِكًا بيَمينِه سيفًا غيرَ خالٍ مِن النورِ. فما إن تَنكشِفَ مِن الأرضِ قوَّةُ الأسَدِ، حتى يَنحسِرَ كلُّ ما رَفَعَه السَّرَطانُ في مَطلعِه الباهرِ مُعتِمًا؛ وتُدفَعَ قوَّةُ النَّسرِ العظيمةُ، ويَنحسِرَ الجاثي مُنحنيَ الجِسمِ، مَدفوعًا تقريبًا مِن النورِ الأعلى، لكنه يُبقي في العُلوِّ رُكبتَه اليُسرى وأخمَصَه الباهِرَ. ثم في المُقابِلِ يَطلُعُ رأسُ الحَيَّةِ الزاهرُ، والأرنبُ، وبروكيون الذي يَندفِعُ مُتوهِّجًا أمامَ الكلبِ؛ ثم تُرى آثارُ الكلبِ الأُولى. وإذ تَدفَعُ مِن السماءِ بُروجًا غيرَ قليلةٍ، تَطلُعُ فجأةً العَذراءُ بَيضاءَ بنورٍ باهرٍ. ويَنحسِرُ الإكليلُ القيلِّينيُّ اللامِعُ، ويَغوصُ الدُّلفينُ في الموجِ، ومعًا يُستَرُ السَّهمُ المَدفوعُ، ويَنحسِرُ الطائرُ مِن أقصى ذَنَبِه وريشِه الأوَّلِ، ويَنزلِقُ النهرُ العظيمُ معًا. هنا يَخفى الفَرَسُ مِن رأسِه وعُنُقِه الطويلِ. وأبعدَ يَطلُعُ الأفعى بجِسمٍ زاهرٍ؛ وحتى الكأسِ تَلمَعُ الحَيَّةُ للفانينَ. ثم يُبدي الكلبُ قدَمَيه الخَلفيَّتَينِ، ومِن بعدُ يَجُرُّ هو نفسُه مُؤخِّرتَه بنورٍ ساطِعٍ. وتَتبَعُه السفينةُ مُنزلِقةً عبرَ أنوارِ السماءِ؛ تُبدي صاريَها الأوسطَ ذا الجِذعِ المُشِعِّ؛ وها قد تقدَّمَت العَذراءُ بجِسمِها كلِّه. وحين تَتقدَّمُ الكَلَّابتانِ بجِسمٍ مُعتِمٍ، يَنبَثِقُ معًا بوؤوتيس بنورٍ واسعٍ، وفي جِسمِه المُقابِلِ مُثبَّتٌ أركتوروس. وها قد انزلَقَت أرغو كلُّها مُتألِّقةً في الأعلى، والحَيَّةُ، إذ تُمسَكُ مَبثوثةً واسعةً في السماءِ، لم تَنكشِفْ كلُّها بعدُ؛ فالظِّلُّ يَستُرُ ذَنَبَها. وحامِلُ الأفعى يَتألَّقُ بنورٍ مُتجدِّدٍ. والآنَ يَرفَعُ ذلك الجاثي رُكبتَه اليُمنى وساقَه المُزدانةَ بالنورِ، وهو الذي يَمَسُّ دائمًا تُخومَ قيثارةِ أركاديا؛ ذاك الذي رأيناه مِرارًا، في ليلةٍ واحدةٍ، يَخبو ويَطلُعُ، إذ يَعبُرُ فَلَكًا صغيرًا فيُضاعِفُه. هنا يَرفَعُ رُكبتَه وساقَه مع الكَلَّابتَينِ عاليًا: لكنه هو نفسُه يُمسَكُ مُنكِبًّا في الليلِ المُعتِمِ، حتى يَزورَ العَقربُ والرَّامي أنوارَ السماءِ. فالعَقربُ يَكشِفُ معه نِصفَه؛ والقَوسُ، إذ يَطلُعُ، يُحاوِلُ أن يَرفَعَ نفسَه كلَّه إلى السماءِ. هذا يَسطَعُ مَرفوعًا بثلاثةِ بُروجٍ بجِسمِه كلِّه: ويَطلُعُ الإكليلُ مِن وَسَطِه، ويَتألَّقُ ذَنَبُ القَنطورِ بسَناءٍ أقصى. هنا يَدفِنُ الفَرَسُ نفسَه كلَّه في الظِّلالِ العَمياءِ، إذ يَطيرُ بقُربِه الطائرُ المُتألِّقُ الرِّيشِ. ويَغيبُ رأسُ أندروميدا الزاهرُ، ويَنزلِقُ الوَحشُ الضاري، يَلتمِسُ مَأدُبتَه المُروِّعةَ. في المُقابِلِ لا يَكُفُّ قيفاوُس عن مَدِّ كَفَّيه: وهي تَغوصُ زرقاءَ حتى عَمودِها الفِقريِّ. أمَّا قيفاوُس فيُرخي رأسَه وكَتِفَيه وكَفَّيه. وحين تَطلُعُ قوَّةُ العَقربِ العاتيةُ، يَنحدِرُ مَبسوطًا واسعًا نحو الأرضِ كأنه موجةٌ؛ ويَختفي أوريون معه، مَذعورًا خوفًا. ولْيُسمَحْ لي، بإذنِكِ، أيَّتُها العَذراءُ، أن أُبيِّنَ سببَ هذا الخوفِ: تعالَيْ إليَّ راضيةً، أتوسَّلُ، يا ديانا. هذا ما يُحكى عن البشَرِ، وهذا ما يَطوفُ في الأرضِ مِن خَبَرٍ؛ أنَّ أوريون، يُقالُ، انتهَكَ ذاتَ يومٍ بيدَيه حُرمةَ ديانا، إذ كان يَهيمُ مَجنونًا في التِّلالِ العالِيةِ التي تُمسِكُها خِيوس الراسِخةُ في اللُّجَّةِ الإيجيَّةِ، خِيوس التي تَكسو ذِراعَيها كُرومٌ بسِترٍ أخضرَ. كان يَقتُلُ الوُحوشَ، مَجنونًا، بقلبٍ هائجٍ، راغِبًا أن يُزيِّنَ مآدِبَ أوينوبيون الزاهيةَ. لكنَّ الجزيرةَ، إذ ضرَبَتها قَدَمُ ديانا فجأةً، انشقَّت، ونثَرَت صُخورًا مُقتلِعةً، وأضاءَت بالنورِ كُهوفَها العَمياءَ: ومنها نهَضَ بجِسمٍ هائلٍ العَقربُ العَدائيُّ، مُقدِّمًا شَوكتَه المُفجِعةَ. هذا ضربَ الصَّيَّادَ الشَّغِفَ بضَربةٍ قويَّةٍ، غارِسًا في عُروقِه عبرَ الجِراحِ سُمًّا قاتِلًا؛ فهَوى ذاك مَيِّتًا، وفرَشَ الأرضَ بجِسمِه الثقيلِ. لذلك، حين يَرتفِعُ العَقربُ بأنوارٍ عظيمةٍ، يَفِرُّ أوريون فيُودِعُ جِسمَه الأرضَ. حينئذٍ تَفِرُّ أندروميدا، ويَختفي وَحشُ نبتون كلُّه؛ ويَتنازَلُ قيفاوُس مَقلوبَ الجِسمِ، لامِسًا الأرضَ بوَسَطِ جِسمِه. هذا يَستطيعُ أن يَغمِسَ رأسَه وأجزاءَه العُليا؛ لكنَّ الظِّلَّ لن يَكسُوَ أبدًا أسفلَ خاصِرتَيه: فالدُّبَّتانِ تُمسِكانِ ساقَيه، تَجوبانِهما بنورِهما. وتَنزلِقُ معًا كاسيوبيا الباكيةُ، تَلتمِسُ ابنتَها، ولا تُحمَلُ مَدفوعةً مِن السماءِ بهَيئةٍ كريمةٍ: فهي تَلمِسُ الأرضَ أوَّلًا برأسٍ مَقلوبٍ، ثم تُحمَلُ بكَتِفَيها، إذ انقَلَبَ مَقَرُّها. هذا العِقابَ تَفرِضُه عليها حُورِيّاتُ البحرِ الكريماتُ، اللَّواتي تجرَّأَت، كما يُحكى، أن تُبارِيَهُنَّ في الجَمالِ. هذه تَغيبُ مائلةً: أمَّا الإكليلُ فقد طَلَعَ شَطرُه الآخَرُ، ومع الذَّنَبِ تَنبسِطُ الحَيَّةُ كلُّها. ويَنتزِعُ القَنطورُ رأسَه ونفسَه كلَّه مِن الظُّلُماتِ، تارِكًا آثارَ قدَمَيه الأمامِيَّتَينِ الصغيرةَ مَستورةً: ومعًا، إذ يَكشِفُ أنوارَه، يُمسِكُ هو الوَحشَ بيَمينِه. أمَّا الباقي فيَنتظِرُ مَطلعَ القَوسِ العظيمِ. ثم يَنزلِقُ حامِلُ الأفعى مِن رأسِه وكَفَّيه: ويُبدي الأفعى معًا رأسَه الآنَ، وأقصى نورِه مِن جِسمِه المَثنِيِّ. هنا يَطلُعُ ذلك الجاثي مَقلوبَ الجِسمِ، يَجوبُ بَطنَه وساقَيه وكَتِفَيه وأحشاءَه، يَقذِفُ بيَمينِه أشِعَّةً بنورٍ مُبتهِجٍ. ثم حين يَشرَعُ الرَّامي يَزورُ الأنوارَ العُليا، يَنبَثِقُ رأسُ الجاثي، ومعًا تَرفَعُ القيثارةُ نفسَها لامِعةً، ويَظهَرُ قيفاوُس بجِسمِه. ويَتنازَلُ الكلبُ المُتوهِّجُ بجِسمِه كلِّه. ويَختفي أوريون، ويَغيبُ الأرنبُ مَستورًا بالظِّلِّ؛ وتَهوي أنوارُ السائقِ السُّفلى مُنزلِقةً. ثم الجَدْيُ، إذ يَغيبُ، يَدفَعُ مِن الذُّروةِ العالِيةِ السائقَ، والعَنزةَ المُلِحَّةَ، والجَدْيَينِ الصغيرَينِ معًا، ويَدفَعُ السفينةَ العظيمةَ القديمةَ الاسمِ. ويُغمَرُ بروكيون. وتَنبَثِقُ مِن الأرضِ الطُّيورُ بانزلاقٍ مُجنَّحٍ. ويَطلُعُ السَّهمُ اللامِعُ. ويَغيبُ بَرسيوس، تارِكًا ساقَه اليُمنى وقَدَمَه نحو الأماكنِ السُّفلى؛ ثم تُترَكُ أرغو مُنحسِرةً مِن مُؤخِّرتِها. وبعدَ أن يَزورَ السَّاكِبُ الفَلَكَ الأعلى، ويَنهَضَ مَقَرُّ المَذبَحِ الجَنوبيِّ الأقدَسُ؛ ويُبرِزَ الفَرَسُ نفسَه عاليًا بكَتِفِه وقدَمَيه الأمامِيَّتَينِ. ويَطوي الليلُ ذَنَبَ القَنطورِ المُقابِلَ نحو الأماكنِ السُّفلى، ولا يَقدِرُ أن يُعتِمَ رأسَه وكَتِفَيه الواسِعَينِ وصَدرَه العظيمَ؛ ويَسحَبُ مِن الحَيَّةِ، التي تَلي العُنُقَ، التِواءَها، ويُخفي وَجهَها المُحمَرَّ. أمَّا سائرُها فيَبقى طويلًا بنورٍ مُشِعٍّ، ولا يَنحسِرُ مِن الأعالي، مع نِصفِ الوَحشِ، حتى يَطلُعَ كلُّه، قبلَ أن يَنهَضَ الحُوتانِ بجِسمٍ مُزدوَجٍ. ويَطلُعُ مِن الموجِ الحوتُ المُجاوِرُ للجَدْيِ، مُنتظِرًا في الجِهةِ الأُخرى مَطلعَ البُرجِ المُلِحِّ: كذلك كَتِفا أندروميدا، وساقاها الشَّهيرتانِ بكَفَّينِ مُتعَبتَينِ، تَنهَضانِ في زمنَينِ مُنقسِمَينِ مِن البُروجِ. فما إن يَطلُعَ الحُوتانِ مِن الأمواجِ المُستويةِ، حتى يُتاحَ لك أن تُبصِرَ جانبَ أندروميدا الأيمنَ. أمَّا الأيسرَ فيُبديه الكَبشُ للأرضِ، تارِكًا الأماكنَ السُّفلى. وفي ذلك الزمنِ تقريبًا تُبصِرُ المَذبَحَ يَحرُسُ تُخومَ البحرِ الغربيِّ، وبَرسيوس حتى كَتِفَيه في الجِهةِ الشَّرقيَّةِ. وهذا مَوضِعُ شَكٍّ: أيَجُرُّ الكَبشُ صَدرَ بَرسيوس أم الثَّورُ: فمع الثَّورِ يَجوبُ الأثيرَ. لكنِّي لا أحسَبُ أنَّ ذلك يَنقطِعُ بمَطلعِ الثَّورِ: فنُجومُ السائقِ المُجاوِرةُ تَتألَّقُ، وإن كان الثَّورُ لا يَسوقُه كلَّه إلى نورِ النهارِ، بل يَكتمِلُ عند التَّوأمَينِ نفسِهما. والجَدْيانِ المُزدوَجانِ، ومع العَنزةِ القَدَمُ اليُسرى، يَنهَضانِ مع الثَّورِ: حينئذٍ يَرفَعُ الوَحشُ ظَهرَه الهائلَ، وذَنَبَه المُتألِّقَ في قُبَّةِ السماءِ. ويَغيبُ بوؤوتيس نفسُه في أوَّلِ جُزءٍ؛ بالكادِ تَدفِنُه أربعةُ بُروجٍ في البحرِ الواسعِ، ويَدورُ ثابتًا في الدُّبَّةِ الغارِبةِ. وكِلتا قَدَمَي حامِلِ الأفعى، حتى رُكبتَيه، إذ تَنحسِرانِ مِن السماءِ، وتَغوصانِ تحت البحارِ الهائلةِ، تَستطيعانِ أن تُبيِّنا في مكانٍ آخَرَ مَطلعَ التَّوأمَينِ. والآنَ لا يُرى الوَحشُ مُجاوِرًا لأيِّ جانبٍ، لكنه سيُرى عمَّا قريبٍ، حين تَأتي كَتائبُ النهرِ الأُولى لتُرى مِن البَحَّارةِ في وَسَطِ اللُّجَّةِ، إذ يَنتظِرونَ البُرجَ العظيمَ أوريون: لكي يَنكشِفَ سَبيلُ السفينةِ، ومِقدارُ الليلِ، ومِن هذا القَبيلِ علاماتٌ كثيرةٌ وهَبَها الآلهةُ لجِنسِ البشَرِ.
Quod si Solis aves certos cognoscere cursus, ortus Signorum nocturno temporer vises; nam semper signum exoriens Titan trahit unum. Sin autem officiens signis mons obstruet altus, aut adiment lucem caeca caligine nubes, 595 certas ipse notas caeli de tegmine sumens, ortus atque obitus omnes cognoscere possis. Quae simul exsistant, cernes; quae tempore eodem praecipitent obitum nocturno tempore, nosces. Nam simul ut supero se totum lumine Cancer 600 extulit, extemplo cedit delapsa Corona; et loca convisit cauda tenus infera Piscis. Dimidiam retinet stellis distincta Corona, partem jam supera, atque alia de parte repulsa est: quam tamen insequitur Piscis, nec totus ad umbras 605 tractus, sed supero contectus corpore cedit: atque humeros usque a genibus, camurumque recondit Anguitenens validis magnum a cervicibus Anguem. Jam vero Arctophylax non aequa parte secatur: nam brevior clara caeli de parte videtur; 610 amplior infernas depulsus possidet umbras. Quatuor hic obiens secum deducere signa signifero solet ex orbi; tum serius ille, quum supera sese satiavit luce, recedit, post mediam labens claro cum corpore noctem. 615 Haec obscura tenens convertit sidera tellus. At parte ex alia claris cum lucibus errat Orion, humeris et lato pectore fulgens, et dextra retinens non cassum luminis Ensem. Sed quum de terris vis est patefacta Leonis, 620 omnia, quae Cancer praeclaro detulit ortu, cedunt obscurata; simul vis magna Aquilai pellitur, ac flexo considens corpore Nisus jam supero ferme depulsus lumine cedit: sed laevum genus, atque illustrem linquit in altum 625 plantam. Tum contra exoritur clarum caput Hydrae, et Lepus et Procyon, qui sese fervidus infert ante Canem; inde Canis vestigia prima videntur. Non pauca e caelo depellens signa, repente exoritur candens illustri lumine Virgo. 630 Cedit clara Fides Cyllenia, mergitur unda Delphinus, simul obtegitur depulsa Sagitta, atque Avis ad summam caudam, primasque recedit pinnas, et magnus pariter delabitur Amnis. Hic Equus a capite, et longa cervice latescit. 635 Longius exoritur jam claro corpore Serpens; Crateraque tenus lucet mortalibus Hydra. Inde pedes Canis ostendit jam posteriores, et post ipse trahit claro cum lumine puppim. Insequitur labens per caeli lumina Navis; 640 haec medium ostendit radiato stipite malum; et jamjam toto processit corpore Virgo. At quum procedunt obscuro corpore Chelae, exsistit pariter larga cum luce Bootes, cujus in adverso est Arcturus corpore fixus; 645 totaque jam supera fulgens prolabitur Argo, Hydraque, quod late caelo dispersa tenetur, nondum tota patet; nam caudam contegit umbra. [Anguitenens autem renovata luce refulget.] Jam dextrum genus, et decoratam lumine suram 650 erigit ille vacans vulgato nomine Nixus, qui Fidis Arcadicae semper confinia tangit: quem nocte exstinctum atque exortum vidimus una Persaepe, ut parvum tranans geminaverit orbem. hic genus et suram cum Chelis erigit alte: 655 ipse autem praeceps obscura nocte tenetur, dum Nepa et Arcitenens invisant lumina caeli. Nam secum medium pandet Nepa; tollere vero in caelum totum exoriens conabitur Arcus. Hic tribus elatus cum signis corpore toto 660 lucet: at exoritur media de parte Corona, caudaque Centauri extremo candore refulget. Hic se jam totum caecas Equus abdit in umbras, quem rutila fulgens pluma praetervolat Ales. Occidit Andromedae clarum caput, et fera Pistrix 665 labitur, horribiles epulas funesta requirens. Hanc contra Cepheus non cessat tendere palmas: illa usque ad spinam mergens se caerula condit. At Cepheus caput atque humeros palmasque reclinat. Quum vero vis est vehemens exorta Nepai, 670 late fusa volans [in terras labitur unda; Orionque metu perculsus conditur una. Pace hujus liceat causam explicuisse timoris, Virgo, tua: mihi, quaeso, veni placata, Diana. Haec fama est hominum, haec] per terras fama vagatur; 675 ut quondam Orion manibus violasse Dianam dicitur, excelsis errans in collibus amens, quos tenens Aegeo defixa in gurgite Chius brachia cui viridi convestit tegmine vitis. Ille feras vecors amenti corde necabat, 680 Oenopionis avens epulas ornare nitentes. At vero pedibus subito perculsa Dianae insula discessit, disjectaque saxa revellens perculit, et caecas lustravit luce lacunas: e quibus ingenti exsistit cum corpore prae se 685 Scorpius infestus, praeportans flebile acumen. Hic valido cupide venantem perculit ictu, mortiferum in venas figens per vulnera virus: ille gravi moriens constravit. corpore terram. Quare quum magnis sese Nepa lucibus effert, 690 Orion fugiens commendat corpora terris. Tum vero fugit Andromeda, et Neptunia Pistrix tota latet; cedit conversa corpore Cepheus, extremas medio contingens corpore terras. Hic caput et superas potis est demergere partes; 695 infera lumborum numquam convestiet umbra: nam retinent Arctae lustrantes lumine suras. Labitur illa simul gnatam lacrymosa requirens Cassiepeia, neque ex caelo depulsa decore fertur : nam verso contingens vertice primum 700 terras, post humeris, eversa sede, refertur. Hanc illi tribuunt poenam Nereides almae, cum quibus, ut perhibent, ausa est contendere forma. Haec obit inclinata: at pars exorta Coronae est altera, cum caudaque omnis jam panditur Hydra. 705 At caput, et totum sese Centaurus opacis eripit e tenebris, linquens vestigia parva antepedum contecta: simul quum lumina pandit: ipse feram dextra retinet. [Sed caetera magni exspectant Arcus ortum.] Prolabitur inde 710 Anguitenens capite et manibus: profert simul Anguis jam caput, et summum flexo de corpore lumen. Hic ille exoritur conversas corpore Nisus, alvum, crura, humeros, simul et praecordia lustrans, et dextra radios laeto cum lumine jactans. 715 Inde Sagittipotens superas quun visere luces institit, emergit Nisi caput, et simul effert sese clara Fides, et prodit corpore Cepheus. Fervidus ille Canis toto cum corpore cedit. Abditur Orion, obit et Lepus abditus umbra; 720 inferiora cadunt Aurigae lumina lapsu. Inde obiens Capricornus ab alto culmine pellit Aurigam, instantemque Capram, parvos simul Haedos, et magnam antiquo depellit nomine Navem. Obruitur Procyon. Emergunt alite lapsu 725 e terris volucres. Exsistit clara Sagitta. Crus dextrumque pedem linquens obit infera Perseus in loca ; tum cedens a puppi linquitur Argo. [At postquam superum convisit Aquarius orbem, Australisque Arae surgit sanctissima sedes; 730 seque humero et pedibus primis Equus exserit alte. Centauri oppositam devolvit ad infera caudam nox, caput, et latos humeros, et pectora magna non potis obscurare; et Hydrae, quae proxima collo est, subducit spiram, rutilantiaque ora recondit. 735 Caetera sed longum radianti lumine perstant, nec prius a superis cedunt, cum semifero, oris omnia, quam surgant geminato corpore Pisces. Surgit et Aegoceri vicinus ab aequore Piscis, parte alia exspectans instantis sideris ortum: 740 sic humeri Andromedae, et cum lassis inclyta palmis crura bipartito signorum tempore surgunt. Quum primum planis Pisces orientur ab undis, Andromedes dextras dabitur tibi cernere partes. At laevas Aries, linquens inferna locorum, 745 ostendit terris. Illo sub tempore ferme Hesperii servantem Aram confinia ponti, Perseaque usque humeros Eoa in parte videbis. Hoc dubium est, cessansne Aries praecordia Persei adtrahat, an Taurus: Tauro simul aethera lustrat. 750 Sed non desinere haec, Tauro exoriente, putarim: nam vicina illis Aurigae sidera fulgent, quem tamen haud totum dias in luminis auras Taurus agit, Geminis sed enim completur in ipsis, sed duplices Haedi, et cum planta Capra sinistra 755 cum Bove se tollunt: tunc terga immania Pistrix erigit, et caeli splendentem in fornice caudam. Occidit ipse etiam prima jam parte Bootes: quatuor hunc lato vix condunt sidera ponto, laevaque in occiduae constans subvolvitur Ursae. 760 Ambo pedes, usque ad geminum genus Anguitenentis, cedentes caelo, atque immensa sub aequora lapsi, surgentes alibi poterunt monstrare Gemellos. Jam lateri Pistrix nulli vicina videtur, mox visenda tamen, quum jam Fluvii agmina prima 765 in medio venient nautae cernenda profundo, qui signum exspectans magnum manet Oriona: nempe iter ut ratis, et noctis mensura patescat, qualia plura hominum generi Di signa dederunt.]
Prognostica (علاماتُ الطَّقسِ). 1. حارِسُ القَطيعِ ذي الجَدْيِ، مِن اللُّجَّةِ الواسعةِ. (بريسكيانوس، 6) 2. أن نَلتمِسَ، بعدَ فِقدانِ السُّفُنِ، حُطامًا طافيًا. (بريسكيانوس، 7) 3. ذاك الذي لا تُهلِكُه عاصفةٌ، ولا يُفنيه طُولُ القِدَمِ، مُطفِئًا علاماتِ السماءِ الباهرةَ. (بريسكيانوس، 10) 4. كما حين يَحجُبُ القمرُ، في سَيرِه، قُرصَ هيبريون، تَنطفئُ أشِعَّتُه مَستورةً بظُلمةٍ عَمياءَ. (بريسكيانوس، 10) 5. ثم تلك التي تَتألَّقُ بنورٍ خَفيفٍ، فاتْنِي (المِعلَفُ). (بريسكيانوس، 16) 6. بل كثيرًا ما يُنذِرُ بالرِّياحِ المُقبِلةِ البحرُ المُنتفِخُ، حين يَتورَّمُ فجأةً مِن أعماقِه، وتَتنافَسُ صُخورُ المِلحِ البِيضُ، المُزبِدةُ برَغوةٍ كالثَّلجِ، أن تَرُدَّ لنبتون أصواتًا مُحزِنةً؛ أو حين يَنشأُ هديرٌ كثيفٌ مِن قِمَّةِ جبلٍ عاليةٍ فيَشتَدُّ، مُرتدًّا مِرارًا عن الصُّخورِ. كذلك الغَطاطُ الأرمَدُ، هارِبًا مِن خليجِ البحرِ، يُنذِرُ صائحًا أنَّ عواصفَ مُروِّعةً وَشيكةٌ، ساكِبًا مِن حَلقِه المُرتعِشِ أناشيدَ غيرَ هَيِّنةٍ. (شيشرون، في العِرافةِ، الأوَّل، 8) 7. وأنتُنَّ أيضًا تُبصِرْنَ العلاماتِ، يا ربائبَ الماءِ العَذبِ، حين تَتأهَّبْنَ بصَخَبٍ أن تَصُبْنَ أصواتًا جَوفاءَ، وتُهِجْنَ بصوتٍ مُنكَرٍ اليَنابيعَ والبِرَكَ. وكثيرًا ما تُنشِدُ الضِّفدَعةُ الخَضراءُ مِن صَدرِها نشيدًا بالِغَ الحُزنِ، وعند الفجرِ تُلِحُّ البُومةُ الصغيرةُ بأصواتِها، تُلِحُّ بأصواتِها، وتَقذِفُ مِن فَمِها شَكاياتٍ مُتواصِلةً، ما إن يَرُدَّ الفجرُ الأنداءَ الباردةَ. وأحيانًا الغُرابُ الأكدَرُ، جارِيًا على الشواطئِ، غمَسَ رأسَه وتلقَّى الموجَ على عُنُقِه. (شيشرون، في العِرافةِ، الأوَّل، 8، 9) 8. والثِّيرانُ ليِّناتُ الأقدامِ، شاخِصةً إلى أنوارِ السماءِ، استنشَقَت مِن مَناخِرِها مِن الهواءِ رُطوبةً حامِلةً للنَّدى. (شيشرون، في العِرافةِ، الأوَّل، 9) 9. والآنَ المُصطَكى، أبدًا أخضرَ أبدًا مُثقَلًا، المُعتادُ أن يَكبُرَ بثَمَرٍ ثُلاثيٍّ، إذ يَصُبُّ غَلَّتَه ثلاثَ مرَّاتٍ، يُبيِّنُ فُصولَ الحِراثةِ الثلاثةَ. (شيشرون، في العِرافةِ، الأوَّل، 9)
FRAGMENTA 1 Caprigeni pecoris custos de gurgite vasto. (Prisc., 6) 2 Navibus assumptis fluitantia quaerere aplustra. (Prisc., 7) 3 Quem neque tempestas perimet, neque longa vetustas Interimet, stinguens praeclara insignia caeli. (Prisc., 10) 4 Ut quum Luna means Hyperionis officit orbi, Stinguuntur radii caeca caligine tecti. (Prisc., 10) 5 Ast autem tenui quae candet lumine Phatne. (Prisc., 16) 6 Atque etiam ventos praemonstrat saepe futuros Inflatum mare, quum subito penitusque tumescit, Saxaque cana salis niveo spumata liquore Tristificas certant Neptuno reddere voces; Aut densus stridor quum celso e vertice montis               5 Ortus adaugescit scopulorum saepe repulsu. Rana/Rava fulix itidem fugiens e gurgite ponti Nuntiat horribiles clamans instare procellas, Haud modicos tremulo fundens e guttere cantus. (Cic., Divin., I, 8) 7 Vos quoque signa videtis, aquai dulcis alumnae, Quum clamore paratis inanes fundere voces, Absurdoque sono fontes et stagna cietis. Saepe etiam pertriste canit de pectore carmen Et matutinis acredula vocibus instat,                                   5 Vocibus instat, et assiduas jacit ore querelas, Quum primum gelidos rores Aurora remittit. Fuscaque nonnumquam cursans per litora cornix Dermersit caput et fluctum cervice recepit. (Cic., Divin., I, 8, 9) 8 Mollipedesque boves spectantes lumina caeli Naribus humiferum duxere ex aere succum. (Cic., Divin., I, 9) 9 Jam vero semper viridis semperque gravata Lentiscus triplici solita grandescere fetu, Ter fruges fundens tria tempora monstrat arandi. (Cic., Divin., I, 9

اقتبس هذا المقطع

Aratea

اختر صيغة وانقر «انسخ». الرابط الدائم يأخذ كل قارئ إلى هذا القسم بالضبط.

ادعم هذا المشروع

القراءة مجانية هنا. اشترِ الكتاب الإلكتروني لدعم العمل.

الكتاب الإلكتروني قريبًا

النسخة الإلكترونية بهذه اللغة قيد الإعداد. (العربية)