Aratea
Aratea
题解
《阿拉特之诗》(Aratea)是西塞罗少年时所作的诗体译本,译自索利的阿拉托斯的《物象》(Phaenomena)——希腊化时代流传最广的一部教谕诗,是对群星与气象之兆的一次导览,希腊人与罗马人同样借这些征象来解读夜空。西塞罗本人回首往事时,将此作视为早年的一次习作;其中也可见一位年轻匠人的痕迹:一个少年或青年,在尝试最艰难的诗艺之一——把希腊天文学译入拉丁六音步。它远是他存世最大的诗作,也是我们考察他作诗才能的主要凭证。
它的重要性是双重的。作为诗,它让我们得以观看这位未来的拉丁散文大师在格律上的学徒生涯,而晚年的西塞罗也毫无窘色地引用自己的这部旧作。作为语言,它是一项造词的壮举:为了译出阿拉托斯,西塞罗不得不为诸天锻造一套拉丁术语——为星座、天圈与众星命名——其中大半进入了罗马天文学的共同语汇。后世的诗人,维吉尔与奥维德也在其列,都从他的方案中有所习得。
此诗存世不全。《物象》中一长段连续的篇章经手抄本传统传至我们手中,由那些组织起天空目录的星座标题加以结构——二熊、天龙、屈膝者、花冠、持蛇者及其余,直到那对天界诸圈、以及众星象同时升落的宏大铺陈。与之相伴、论气象之兆的《气象预兆》(Prognostica)则仅以残篇传世:数行为文法家普里斯基安所保存,另有一些为西塞罗本人在《论神性》第二卷与《论占卜》中所征引。下文的星座标题是源本的编辑性标记;此处予以保留,并以其自然的中文名称呈现,以引领读者走过西塞罗为群星所绘的这幅图。
序诗(自朱庇特始). 让我们从朱庇特开始,唱起诗神的肇端: 他最常挂在世人的口上,他以伟大的神力 充盈着街衢路口、人群的聚会、深邃的海洋 以及海上的港湾。 我们人人都受朱庇特的恩泽,人人都仰仗他。 我们是他的苗裔;他以吉兆 用右手为我们标示前路,催促万民去操劳, 好让他们为生计谋划:何时土地更宜于 锄耕或牛犁,他都提醒我们,又在何季最宜 播种,或为畦中的秧苗洒水。 他亲手把众光固定在浩大的苍穹之中, 各依其序,又深谋远虑,为整整一年 赐下群星,好警示我们:每一桩事 宜在何时去做,使万物皆按定律而生。 故而最先受祭奠的是他,最后受祭奠的也是他。 伟大的父啊,凡人之大恩, 古老的先祖,尤其在万物之前——甘美的诗神们, 请你们一齐向我致意;当我歌咏群星之时, 若神律与天道允许,请为我牵引出这绵长的诗章。
Ab Jove Musarum primordia
Ab
Jove Musarum primordia: [semper in ore
plurimus
ille hominum est, qui compita numine magno,
conciliumque virum complet, pelagusque profundum,
et pelagi portus.
Fruimur Jove et utimur omnes.
Nos genus
illius; nobis ille omine laeto
5
dextera
praesignat, populumque laboribus urget,
consulat
ut vitae: quando sit terra ligoni
aptior aut bubus monet, et quo tempore par sit
aut serere, aut
septas lymphis adspergere plantas.
Ipse etiam in
magno defixit lumina mundo,
10
ordine
quaeque suo, atque in totum providus annum
astra
dedit, quae nos moneant, qua quaelibet hora
apta
geri, certa nascantur ut omnia lege.
Idem ergo primus placatur, et ultimus idem.
Magne pater, magnum mortalibus incrementum,
15
progenies
prior, et dulces ante omnia Musae,
cuncti
una salvete mihi, et dum sidera canto,
si jus
fasque sinunt, longum deducite carmen.]
二熊(Arcti). 其余一切天体都以疾速运行而滑移, 与天穹一同被带动,昼夜不息: 唯有那天轴静止不动,从不挪移其位; 它以匀称之力使大地保持均衡, 天穹便绕着它,旋成一个巨大的漩涡。 那两端的极点,居于双重的枢纽, 被称作天极;这两极中,一极不可见,另一极 向着北方,高耸直抵上方大洋的边界。 环绕此极的,是那因「车」之名而著称的二熊, 我们的人惯常称之为「七犁牛」。 一只的头望着另一只 燃烧的脊背,旋转的天球轮番带动它们, 俯伏在各自的肩头之上。若可信的话, 她们自克里特而来,弃了故乡,登上天穹明亮的城阙。 这是朱庇特的旨意;当他还是孩童,在芬芳的草间 嬉戏时,人们把他安放在狄克特那座宜人的洞窟里, 紧傍着伊达山,将他抚养了整整一年, 其间狄克特的库瑞忒斯人瞒过了萨图尔努斯。 这二熊中,一只被希腊人称作小熊(库诺苏拉); 另一只名唤大熊(赫利刻),她为阿开亚人指示 海上当朝何向转舵;但腓尼基人 夜里在深海中,却以大熊为引路之星。 然而前一只熊光彩更盛,以更明亮的星辰点缀, 广阔地铺展,一入夜便立即可见。 后一只虽小,于水手却有用处: 因它沿着里侧的轨道,以短促的圈周旋转, 为西顿的航海者指示最可靠的征象。
Caetera
labuntur celeri caelestia motu,
cum
caeloque simul noctesque diesque feruntur:
20
[axis at immotus numquam vestigia mutat;
sed
tenet aequali libratas pondere terras;
quem
circum magno se volvit turbine caelum:]
extremusque adeo duplici de cardine vertex
dicitur
esse polus, [quorum hic non cernitur, ille
25
ad
Boream, Oceani supera ad confinia tendit.
Quem cingunt
Ursae celebres cognomine Plaustri],
quas
nostri Septem soliti vocare Triones.
[Alterius
caput alterius flammantia terga
adspicit, inque vicem pronas rapit orbis in ipsos
30
conversas
humeros. Creta, si credere fas est,
Ad
caeli nitidas arces venere relicta.
Jupiter hoc voluit, quem sub beneolentibus herbis
ludentem
Dicti grato posuere sub antro,
Ideaum ad montem, totumque aluere per annum,
35
Saturnum fallunt dum Dictaei Corybantes.]
Ex his altera
apud Graios Cynosura vocatur;
altera
dicitur esse Helice, [que monstrat Achivis
in
pelago navis quo sit vertenda, sed illa]
hac fidunt duce
nocturna Phoenices in alto.
40
Sed prior illa
magis stellis distincta refulget,
et late
prima confestim a nocte videtur.
Haec vero parva est; sed nautis usus in hac est:
nam
cursu interiore brevi convertitur orbe,
[signaque
Sicloniis monstrat certissima nautis.]
45
天龙(Draco). 在二熊之间,犹如湍流奔涌的河, 凶狞的天龙在下方游走,又向上盘卷自身, 以身躯绕出弯曲的褶皱, 而北极之渊的群犬触及这些褶皱,自身却不沾水。 大熊(赫利刻)被它尾端的环列所围拢; 在它盘曲的弯处,卧着小熊(库诺苏拉)之首: 而她却以双足触及它,自头顶直到胁旁。 此处那长蛇又在它倒退的行程上回转。 为它增饰头颅的,不止一颗星辰; 它的双鬓以双重的光焰为标记, 从它凶猛的双眼里,闪出两道炽热的光, 它的下颌又以一颗辐射的星辰而生辉; 它的头低垂,在浑圆的颈项上向后弯折, 你会说它正凝望着那更大之熊的尾。 尾的右侧,正对着头的两端。 此处那头略略低俯,骤然隐没, 正在升起与降落交汇为一处的地方。
Has inter,
veluti rapido cum gurgite flumen,
torvu’
Draco serpit subter, superaque revolvens
sese,
conficiensque sinus e corpore flexos,
[quos cani tangunt immunes
gurgitis Arctoi.
Verum haec extremae circumdatur agmine caudae;
50
qua
spirae sinus est, involvitur altera caelo.
Nempe Helice extremae circumdatur agmine caudae;
qua
spirae sinus est, caput est Cynosuridos ursae:
quae
tamen usque pedes summo ilium a vertice tangit.
Retrogrado hic
iterum cursu convertitur Anguis.]
55
Huic non una modo caput ornans stella relucet;
verum
tempora sunt duplici fulgore notata,
e
trucibusque oculis duo fervida lumina flagrant,
atque
uno mentum radianti sidere lucet;
obstipum caput et tereti cervice reflexum
60
obtutum in caudam
majoris figere dicas.
[Opposita
extremae capitis sunt dextera caudae.]
Hoc caput hic
paullum sese, subitoque recondit,
ortus
ubi atque obitus parte admiscentur in una.
屈膝者(Engonasin / 赫拉克勒斯). 近旁,宛如一个忧伤之人疲惫的身影, 有一形象在旋转:他是谁,无人能确切告诉你, 也说不清他为何劳苦而困顿;然而人们 称他为「屈膝者」,因他被托举着,跪伏于膝上。 他以双手伸向相反的方位, 在双肩之上张开,臂膀尽力伸展, 而在那从空鼻孔喷火的长蛇的脸面之上, 他踏下右脚的足迹。
Adtingens defessa velut moerentis imago
65
vertitur
: [hanc nemo certo tibi dicere possit,
aut quisnam, quo sit fessus, labor attamen illam]
Engonasin
vocitant, genibus quod nixa feratur.
[Illa
petit binis manibus diversa locorum,
atque
humeros supera tensis dispenditur ulnis,
70
et
super ora cavis spirantia naribus ignem
Serpentis
dextrae figit vestigia plantae.]
花冠(Corona). 此处安放着那顶光华无双的花冠。 这是巴克科斯为见证他对阿里阿德涅的爱, 携入天界的,置于屈膝者脊背裂开之处。 就在他的双肩之畔,那花环歇息着。紧靠持蛇者的头颅,
Hic illa eximio
posita est fulgore Corona.
[Hanc Ariadnaeum Bacchus testatus amorem
intulit
in caelum, qua Nixi terga fatiscunt.
75
Juxta humeros
sertum est. Propter caput Anguitenentis,]
持蛇者(Ophiuchus). 希腊人以「俄菲乌科斯」这显赫之名称呼他—— 那便是屈膝者的头;从屈膝者最高的顶端, 你将极易辨认出另一形象那些皓白的星辰。 在他双肩之上,似乎固着 一颗闪烁的星,其形貌、其辉光 皎洁得如同满月返照时的光华。 他那对手中气力并不相等,尽管它们 并非毫无光彩,体量也非最小, 然而其辉光稀薄,光线四散。 他以双掌的双重压持,紧紧攥住那长蛇, 他自己也被它整个身躯所缠缚; 因那长蛇自他胸下,绕住此人的腰身。 然而他沉沉用力,稳稳踏定步武, 以双足踩压天蝎的双眼与胸膛。 被他右手所压,花冠升起;而在左侧, 那弥诺斯的花环则触及他面颊的最高处。
quem
claro perhibent Ophiuchon nomine Graii,
[est
caput illius, summoque ex vertice Nixi
perfacile
alterius candentia sidera nosces.]
Huic supera duplices humeros adfixa videtur
80
stella
micans tali specie, talique nitore,
[fulgeat
ut, pleno quum lumine luna refulget.
Non par est
geminis manibus vigor, et licet illis
nec
nullus splendor, nec sit parvissima moles,
attamen
est tenuis disperso lumine fulgor.]
85
Hic pressu
duplici palmarum continet Anguem,
atque eo ipse manet religatus corpore toto;
namque virum medium
Serpens sub pectore cingit.
Ille tamen
graviter nitens vestigia ponit,
atque oculos urget
pedibus pectusque Nepai.
90
[Hic
pressus dextra, surgit: sed parte sinistra
sertaque
supremae tangunt Minoia malae.
钳(Chelae). 在他的盘曲之下,你将寻见那钳,其身躯庞大, 却与其体量不相称,放不出多少光亮。
Sub spira
quaeres immenso corpore Chelas,
quae
tamen haud magnum jactant pro moIe nitorem.
守熊者(Arctophylax / 牧夫座). 大熊(赫利刻)本身后面,跟着一个形貌与牧人相去不远者, 便是守熊者,俗称牧夫(波俄忒斯), 因他像驱赶以辕轭相连之物般,在身前赶着那熊。 他明亮夺目;在他胸下,似乎固着 一颗以光芒闪烁的星,名号清晰,唤作大角星。
Ipsam Helicen
sequitur non dispar forma Bubulco,]
95
Arctophylax,
vulgo qui dicitur esse Bootes,
quod
quasi temone adjunctam prae se quatit Arcton.
[Clarus hic, et] subter praecordia fixa videtur
stella
micans radiis, Arcturus nomine claro.
室女(Virgo). 此处,在牧夫的双足之下,遥遥地走出 那室女,手持明亮的麦穗,身躯熠熠生辉。 无论她的父亲是阿斯特赖俄斯——据说他也是 诸星座与群星之父——还是另有其人, 但愿她慈祥:这便是民间流传的故事。 阿斯特赖亚曾弃天界而居于大地, 不曾轻慢古人的聚会, 也不曾不屑于探访女子的集会; 她不受死亡所拘,混居于凡人之中而安坐, 以「正义」之名为乐;对那些聚集的长者, 无论在宏大的广场,还是在宽阔敞开的街衢, 她都殷勤地为万民颁布民政之法。 那时还没有邪恶的纷争,没有人知晓不和, 没有凶暴的暴乱去激狂善变的群氓, 凶险的海峡也未曾被胆大的船龙所压犁; 人们只用牛牵的犁铧耕开土地, 宁愿满足于俭朴的生计而生活, 女神从她丰盈的角中,把万物足量赐予义人。 只要黄金的族类还留在圣洁的大地,她便长留。 但她对白银这金属并不太欢喜; 而当世风一变,先前那番心意也随之改变, 她极少再将她的神威系于这更卑劣的族类。 她独自一人,从喑哑的群山间下来, 傍晚时分行走,不向任何人以柔语谄媚。 可一旦她来到人类的大城邑, 便以骇人的言辞惩责他们邪恶的罪愆: 「此后我不再屑于现身让你们看见, 堕落的苗裔啊,如今你们是第一代苗裔的次等子嗣, 而你们将世世代代生出愈加堕落的后人。 那时凶残的战争与不可言说的杀戮, 将悬临于人类之上,罪愆所伴的惩罚将如影随形。」 她如是说罢,撇下仍凝神注目于她的众人, 朝群山与丛林的荒僻处行去。 这一代她交付于生命,又把它的后裔留在身后。 随即那钢铁的族类骤然兴起, 率先敢于锻造那致命的利剑, 并以手品尝那被驯服降伏的牛犊。 于是女神憎恶凡人之种,振翅飞向高处, 在朱庇特的国度、天界的一隅安身; 她得了一处辉煌之地:在晴朗之夜, 那室女显赫生辉,紧邻牧夫。 在她之上,她的双肩转动,而她的翅膀
[Hic
se] sub pedibus profert finita Booti
100
spicum
illustre tenens splendenti corpore Virgo.
[Sive
illi Astraeus pater est, qui dicitur idem
sideribus
stellisque pater, seu quilibet alter,
sit
felix: sane haec narratur fabula vulgo.
Incoluit caelo
terras Astraea relicto,
105
conventusque hominum non dedignata priorum,
sed nec femineos spernens invisere coetus,
Leti expers,
generi mortali mixta resedit,
nomine Justitiae gaudens; senibusque coactis,
sive
foro in magno, seu latipatente platea,
110
civiles populis
dictabat sedula leges.
Nec mala lis
fuerat, necdum discordia nota,
nec
fera seditio furiarat mobile vulgus,
saeva
nec audaces fuerant freta pressa carinas:
sed bubus tracto sulcantes vomere terras,]
115
malebant
tenui contenti vivere cultu,
[sufficiente Dea justis pleno omnia cornu.
Haec manet, in sanctis dum gens manet aurea terris.
Sed non argenti
nimis est laetata metallo;
moribus
at versis, prior est quoque versa voluntas,
120
raraque
pejori junxit sua numina genti.
Sola sed ex
raucis descendens montibus ibat
sub
noctem, nulli teneris blandita loquelis.
Sed simul ac magnas hominum venisset ad urbes,
improba
terrificis sic ulta est crimina verbis:
125
“Non ego me
dignor posthac monstrare videndam,
degener
o primae proles nunc altera prolis,
degeneres
iterumque iterumque habitura nepotes.
Tunc fera bella hominum generi, caedesque nefandae
impendent,
culpamque comes sua poena sequetur”.
130
Sic ait, et
populos intenta etiam ora tenentes
linquit
et ad montes silvarumque avia tendit.
Haec aetas vitam liquit, sobolemque reliquit.]
Ferrea tum vero
proles exorta repente est,
ausaque
funestum prima est fabricarier ensem,
135
et
gustare manu victum domitumque juvencum.
[Tunc
mortale exosa genus Dea in alta volavit,]
et
Jovis in regno, caelique in parte resedit;
[illustrem sortita locum, qua nocte serena
Virgo conspicuo
fulget vicina Bootae.
140
Huic humeros
supera duplices convertitur, alam
葡萄采收星(Praevindemiator / Protrygeter). 向右伸去,以希腊名「普罗特律革忒尔」相称, 那是一颗闪烁的星,其形貌与辉光 正如那在浩大之熊尾下旋转的一颗。 那一颗确然炽烈;但为这室女,也另有更炽烈的 星辰,你只须稍费气力便能寻见。 甚至在她足前,便有一颗以巨大光亮为标记的 星辰闪耀;其次第一颗升于她肩头,第二颗升于她腰间。 第三颗在她尾下、正当膝处铺展其光。 其余的则四处散布而生辉,无名无号。
ad
dextram, Graio Protrygeter nomine dicta,
stella
micans, tali specie, tatique nitore,
qualis
et immensae sub cauda volvitur Arcti.
Illa quidem flagrans; sed et huic flagrantia plura
145
sidera,
quae parvo poteris reperire labore.
Quin etiam ante
pedes magno fulgore notata
stella
nitet: dehinc prima humeros subit, altera lumbos].
Tertia sub
caudam ad genus ipsum lumina pandit.
[Caetera
sed certo passim sine nomine fulgent.]
150
双子(Gemini). 而那一对孪生兄弟,你将在熊首之下望见: 在他们中间之下卧着巨蟹,他们足前所擒住的 是那硕大的狮子,从身躯中抖动着颤巍巍的火焰。 此处福波斯之路展开其最炽热的烈火: 那时耕作过的休田里再无麦穗显现; 而正当太阳行经天界的蔚蓝之初, 随着这辐射者的运行,那季风 聚拢着扑落于深海的波涛,鼓起绵长的劲吹。 那时但愿我不要爱上那需用桨的寒酸之筏,而要 一艘足够宽大、宜于乘风而舵正的船。
At natos Geminos invises sub caput Arcti:
subjectus mediae est Cancer, pedibusque tenetur
magnu’
Leo, tremulam quatiens e corpore flammam.
[Explicat hic summos ardores semita Phoebi:
tunc
nullae adparent per culta novalia spicae;
155
principioque adeo solis per caerula caeli]
hoc
motu radiantis, Etesiae in vada ponti
[procumbunt glomerati, et longo flamine spirant.
Tunc mihi non
remi placeat rati indiga, verum
Larga satis,
rectoque ad venti commoda clavo.
160
御夫(厄里克托尼俄斯 / Auriga). 你若想认识御夫,以及御夫的群星, 而那母山羊的什么传闻已传入你耳, 连同那两只小羊——它们的两点光芒,常被人望见 在狂怒的海上,于抛掷的尸首之间: 你将寻见那巨大的御夫;他以整个身躯 被带动着,隐没在双子的左侧之下。 正对着他的头,凶睛的大熊(赫利刻)守望着。 那明亮的母山羊占住他的左肩;据说 她曾以乳房哺育尚且年幼的雷神; 朱庇特的侍者们称她为俄勒诺斯的山羊。 然而她秉有一个宏大而辉煌的星象。 正对面,那两只小羊向凡人投出微小的火, 在御夫的手中;而循着他的足迹, 那生角的金牛挺身用力,以强健的身躯支撑, 你凭不难的推断便能认出它。
Si
cupis Aurigam atque Aurigae noscere stellas,
ullaque
fama tuas Caprae pervenit ad aures,
Haedorumque
simul, quorum duo lumina cernunt
saepe
per iratum jactata cadavera pontum:
Aurigam
invenies ingentem: corpore toto]
165
sub laeva Geminorum
obductus parte feretur.
Adversum caput huic Helicae truculenta tuetur.
At Capra laevum humerum clara obtinet: [illa
putatur
ubera
adhuc parvo lactenda dedisse Tonanti;
hanc
Jovis Oleniam capram dixere ministri.]
170
Verum haec est magno atque illustri praedita signo.
Contra Haedi
exiguum jaciunt mortalibus ignem
[Aurigae
in manibus: cujus vestigia servans]
corniger
est valido connixus corpore Taurus,
[quem
non difficili ratione agnoscere possis.
175
金牛(Taurus). 因有群星为它增饰,无需借自外来的星象, 这些星在两侧勾勒出它鲜活的头颅, 将著名的光辉播洒于它整个额面。 这些星,希腊人惯常称之为「毕宿」(许阿得斯)。 但御夫的右脚,与金牛的左角, 以同一火光闪烁,二者一同被带动。 而那牛,由御夫领先,奔向广阔的大洋, 尽管它们一同自海面平静的波涛中升起。
Namque illum
exornant externi haud indiga signi
sidera,
quae vivum caput olli utrimque figurant,
inclyta
per totam spargentia lumina frontem.]
Has Graeci
stellas Hyadas vocitare suerunt.
[Sed
pes Aurigae dexter, cornuque sinistrum
180
Tauri uno igne micant, pariterque feruntur uterque.
At prior Auriga latum petit Oceanum bos,
quum tamen e
placidis surgant simul aequoris undis.
刻甫斯(Cepheus). 此外,伊阿索斯之子刻甫斯那最古老的家族, 也因自身的苦难而著称;这苦难,是身为其血脉之源的 朱庇特,骤然安置于著名群星之间的。 因他本人就在小熊(库诺苏拉)的脊背处旋转, 这伊阿索斯之子,张开手掌伸展双臂; 而自熊尾的末端,有一条准绳 量出他的双足,其间距正如足与足之距。
Quin etiam
Iasidae domus antiquissima Cephei
aerumnis est nota suis, quam Jupiter, auctor
185
progenii,
subito praeclaris intulit astris.]
Namque ipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti
[Iasides, pansis distendens brachia palmis;
tantaque
ab extrema cauda disterminat Arcti
regula
utrumque pedem, quanta pes a pede distat.
190
卡西俄佩亚(Cassiepeia). 但你若把目光自刻甫斯的腰带稍稍移开, 转向那凶猛天龙的最前列, 此处便是卡西俄佩亚——满月之下你难以看清她, 她星辰的形貌晦暗。 因她的星辰并不稠密,相连的星宿 也不曾以各异的火光凑成一团出众的火: 而是如同那抵住双扇门叶的门闩, 以横木的暗力把加固的门紧紧闭锁, 这些各自分置的星辰,同样为她勾出这般形状; 她本人也张臂伸展, 无异于一个怜悯女儿不公命运的人。
Quod si a Cephaeo paulum tua lumina balteo
dimoveas,
versus saevi agmina prima Draconis,
hic erit, haud plena poteris quam cernere luna,]
obscura
specie stellarum Cassiepea.
[Nam
non crebrae illi stellae, neque sidera juncta
195
egregium
ex variis componunt ignibus ignem:
sed
quali portas firmatas objice clavi
obcludit
vectis bifori vis obdita valvae,
talia
et hanc etiam prive disposta figurant
sidera
; et ipsa adeo passis distenditur ulnis,
200
non
secus ac sortem natae miseretur iniquam.]
安德洛墨达(Andromeda). 因紧靠她身旁,那身躯辉煌的 安德洛墨达转动着,忧伤地躲避母亲的目光: 夜里要寻见她,无需费心劳力; 她的头颅如此明亮,她的双肩、最高处的双足 与飘垂的衣袍,都以这般巨大的星辰燃烧。 她也将双臂伸向不同的方位, 而如同先前,如今在这浩大的苍穹中,那锁链 仍不曾减轻她那因沉重负累而困乏的双掌。
Hanc namque
illustri versatur corpore propter
Andromeda,
aufugiens conspectum moesta parentis:
[quam
non sollicitus noctu labor inquirendi;
tam clarum caput est, tam magno sidere flagrant
205
ambo humeri,
summique pedes, vestesque fluentes.
Haec etiam in
varias distendit brachia partes,
utque
prius, sic nunc in magno vincula mundo
non
relevant duro defessas pondere palmas.]
天马(Equus / 珀伽索斯). 紧靠她,那匹天马甩动鬃毛,闪着粼粼光辉, 以腹部触及她的头顶,又有一颗星相连, 以共有的光亮维系着这两个形象, 意欲从群星中织出一个永恒的结。 但有三颗星描绘出这骏马的胁腹与肩臂, 这些星彼此相隔等距, 光彩出众,连那高昂的头与修长的颈 都不能与之相比;而它那燃烧之颌的末端 有一颗星,辉光不让于其余四颗, 本身就在群辉之间居中而生光。 他在此处并非四足之兽,而是到腹中为止, 这高贵的奔骏显出它那令人崇敬的面庞。 相传他曾经在赫利孔最高的山脊旁, 赐予我们那「马泉」(希波克瑞涅)之水。 那时阿俄尼亚之山的青翠尚未为 那丰沛的泉液所润:这高贵之驹的蹄子 刚一踏地,一道宏大的泉水便立时迸涌而出, 最早的牧人因此称它为「马泉」。 那泉自岩间滴落,灌溉你的田畴, 忒斯皮埃之地啊;而那天马,为报这般厚赐, 增饰着伟大天界那明亮的内殿。
Huic Equus ille jubam quatiens fulgore micanti
210
summum contingit caput alvo, stellaque jungens
una
tenet duplices communi lumine formas,
aeternum ex astris
cupiens connectere nodum.
[Sed latus atque armos depingunt terna caballi,
aequali
a sese spatio quae sidera distant,
215
eximio
fulgore, quibus par nec caput altum,
nec
longa est cervix: flagrantis at ultima malae
quatuor
his aliis non cedat stella nitore,
fulgentes inter stellas
media ipsa refulgens.
Non equidem hic
quadrupes, verum media tenus alvo
220
conspicuus profert sonipes venerabilis ora.
Hunc fama est
olim propter juga summa Heliconis
Hippocrenaeum
nobis donasse liquorem.
Tunc nondum
Aonii maduere virentia montis
fecundo
latice: ut generosi prima cabalii
225
ungula humum feriit, simul ingens prosiliit fons,
unde
caballinum primi vocitare bubulci.
Ille quidem stillans e saxis irrigat agros,
Thespia terra,
tuos; sed Equus, pro munere tanto,
exornat
magni penetralia lucida caeli.]
230
白羊(Aries). 其次紧附着的是白羊,连同它扭曲的双角。 它确然永远沿其漫长的轨道被驱动, 跑得并不比小熊(库诺苏拉)那星座更缓, 却黯淡而朦胧,仿佛月亮钝磨了 它火焰的锋芒,它绕着安德洛墨达的腰带旋转。 就近,在她下方,你能凭这凭依认出它: 因它踏过天界中央的部位,正如先前那钳, 还有那能辨出俄里翁胸膛的所在。
Exin contortis Aries cum cornibus haeret.
[Ille quidem aeternum longos agitatus in orbes
segnior haud currit signo Cynosuridos Arcti,
languidus
obscurusque tamen, ceu luna retundat
flammae
aciem, Andromedae se propter cingula volvit.]
Cominus hanc
subter possis cognoscere fultum:
235
nam caeli mediam partem terit, ut prius illae
Chelae, tum
pectus qua cernitur Orionis.
三角(Deltoton). 近旁你将看见一个小小的星象,在安德洛墨达 明亮的胸下,希腊人惯常称之为「德尔托同」, 因这图形闪耀着与他们那个字母相似的形状。 它的两边各以相似的长度勾出而凸显; 但它一边的三分之一处却不然,因那边较短, 然而它以远为稠密的星辰而光彩夺目。
Et prope conspicies parvum, sub pectore claro
Andromedae,
signum, Deltoton dicere Graii
240
quod
soliti, simili quia forma litera claret.
Huic spatio
ductum simili latus exstat utrumque;
at non tertia pars lateris; namque est minor illis,
sed
stellis longe densis praeclara relucet.
双鱼(Pisces). 略低一些的是白羊,更偏向 南风;甚而比它更迅疾的, 是那双鱼,其中一条略略前游, 更多地被北风那骇响的双翼所触及。 而自它们的尾端,仿佛两条青铜的锁链, 久久分张地穿行于群光之间, 最终在一颗星上共同相系, 古人惯常称这颗星为「天结」。
Inferior paullo
est Aries, et flamen ad Austi
245
inclinatior, atque etiam vehementius illo
Pisces, quorum
alter paullum praelabitur ante,
et magis
horrisonis Aquilonis tangitur alis.
Atque horum e
caudis duplices velut aere catenae,
discessuque diu versae per lumina serpunt,
250
Atque una tandem in stella communiter haerent,
quam
Veteres soliti caelestem dicere Nodum.
珀耳修斯(Perseus). 你若自安德洛墨达的左肩继续寻去, 便能认出置于她上方的那条鱼; 自她足边所生的,你将望见伟大朱庇特之子珀耳修斯, 珀耳修斯把这双足擎在肩上,身躯稳稳立定, 其时阵风自北方最高的天域劲吹。 他向卡西俄佩亚的座位伸出右手, 双足分开,束着合脚的飞翅之履, 仿佛满身尘土,骤然自地面腾跃而起, 化作旅人,在那巨大的穹顶之下,把自己载入天界。
Andromedae
laevo ex humero si quaerere perges,
adpositum
supera poteris cognoscere Piscem:
e
pedibus natum summo Jove Persea vises,
255
quos humeris retinet defixo corpore Perseus,
quum
summa ab regione Aquilonis flamina pulsant.
Hic dextram ad sedes intendit Cassiepeae,
diversosque pedes, vinctos talaribus aptis,
pulverulentus uti de terra elapsu’ repente,
260
in
caelum vector magno sub culmine portat.
昴星团(Vergiliae). 而紧靠那左膝,四面分布着 你将看见的小小昴星团,光芒纤细。 依古老的习俗,这七颗星俗称 昴宿,但实际所见者,四下里只有六颗小星。 然而不该认为其中一颗已然殒灭; 倒不如说,是众人无凭无据、轻率妄断地 称之为七,正如古时的诗人所定, 他们以一个永恒之名让她们个个流芳百世: 阿尔库俄涅、墨洛佩、刻莱诺、塔宇革忒、 厄勒克特拉、斯忒洛佩,连同那至圣的玛娅。 她们以微小的光滑移,发出纤弱之辉: 然而这星象之名却宏大,被称为显赫, 因它既昭示夏季的肇始, 此后又预示冬令时节的来临, 提醒凡人将种子托付给大地。
At propter
laevum genus omni ex parte locatas
parvas
Vergilias tenui cum luce videbis.
Hae septem vulgo perhibentur more vetusto
stellae,
cernuntur vero sex undique parvae.
265
At non
interiisse putari convenit unam;
sed
frustra temere a vulgo ratione sine ulla
septem dicier, ut veteres statuere poetae,
aeterno
cunctas aevo qui nomine dignant:
Alcyone,
Meropeque, Celaeno, Taygeteque,
270
Electra,
Steropeque, simul sanctissima Maia.
Hae tenues
parvo labentes lumine lucent:
at
magnum nomen signi, clarumque vocatur,
propterea
quod et aestatis primordia clarat,
et post, hiberni praepandens temporis ortus,
275
admonet, ut mandent
mortales semina terris.
天琴(Lyra). 其次可见那竖琴,轻轻安放,弯曲成形; 相传昔日墨丘利曾以他小小的手, 在摇篮中将它制成,安置于高处的座位; 它滑落下来,歇于屈膝者的左膝旁, 卡在屈膝者弯曲的膝与天鸟之首之间。
Inde Fides
leviter posita et convexa videtur;
Mercurius parvis manibus quam dicitur olim
in
cunis fabricatus in alta sede locasse;
quae
genus ad laevum Nixi delapsa resedit,
280
atque inter flexum
genus, et caput Alitis haesit.
天鹅(Cycnus). 因那里有天鸟,那有翼者,飞翔于天界 宽广的覆盖之下,滑行间以双翼划开空气。 它的一部分晦暗,毫无光亮; 另一部分所燃之光,既不微弱,也不明亮, 而是从身躯中抖出一片中等的光。 它的右翼极欲扑击刻甫斯的右掌; 而此刻那强健天马有翼之躯的翼旁, 它的蹄已猛然向下弯垂。
Namque est Ales avis, lato sub tegmine caeli
quae volat, et
serpens geminis secat aera pennis.
Altera pars huic obscura est, et luminis expers:
altera nec parvis, nec claris lucibus ardet,
285
sed
mediocre jacit quatiens e corpore lumen.
Haec dextram
Cephei dextro pede pellere palmam
gestit
; jam vero clinata est ungula vemens
fortis
Equi propter pennati corporis alam.
天马、摩羯与宝瓶(Equus). 而那天马本身,滑行之际,被双鱼 所擒;它右侧的颈,则受宝瓶座(提水者)的轻抚。 天马之威光临大地的降落处,要迟于 那从强健身躯中喘吐寒霜的冷峻摩羯, 那在自己轨道中负鬃的硕大摩羯; 当提坦以不灭之光为它披衣, 他便在隆冬时节弯转、驱回他的车驾。 切莫贪图在此月里把自己托付于海: 因白昼的时段滑过得并不长久; 冬夜也不会以迅捷的轨程旋过; 湿润的曙光不会因你的怨叹 而更早现身,作那明亮太阳的先驱。 而南风将以猛力击打深渊; 那时你龟裂的身躯将因瑟瑟的寒冷而颤抖。 然而岁月如今正流过整整一季, 不让位于任何星象,也不躲避任何劲吹, 更不惧那以威胁之吼咆哮的灰白波涛。 然而水手们,如同水鸡,如同泅水的潜鸟, 将焦灼的目光投遍整片海洋, 徒然寻觅那无处听命于他们的岸滨, 其间只一块薄板把他们与幽冥的奥尔库斯隔开。
Ipse autem
labens utrisque Equus ille tenetur
290
Piscibus; huic cervix dextra mulcetur Aquari.
Serius haec
obitus terrai visit Equi vis,
quam
gelidum valido de corpore frigus anhelans
corpore
setifero magno Capricornus in orbe;
quem
quum perpetuo vestivit lumine Titan,
295
brumali flectens
contorquet tempore currum.
Hoc cave te ponto studeas committere mense:
nam non
longinquum spatium labere diurnum;
non
hiberna cito volvetur curriculo nox:
humida
non sese vestris aurora querelis
300
ocius
ostendet, clari praenuntia solis.
At validis aequor pulsabit viribus Auster:
tum
fissum tremulo quatietur frigore corpus.
Sed tamen anni
jam labuntur tempore toto,
nec cui
signorum cedunt, neque flamina vitant,
305
nec
metuunt canos minitanti murmure fluctus.
[At nautae, fulicae similes, mergoque natanti,
anxia
per totum jactantes lumina pontum,
necquidquam nusquam parentia litora quaerunt,
dum tenuis nigro
tabula hos distinguit ab Orco].
310
射手(Sagittipotens / 人马座). 而在上面那一月里,当航船与海洋被人遍历, 当射手擎起太阳的圆轮, 莫以为有轻得多的危险逼临, 你须谨慎地在黑暗降临之前把船尾拖上岸。 因如今近在咫尺,光明只短暂可得。 水手们能凭这征象将临而预知: 因夜将坠落之际,便可看见 那天蝎如何现身,高高升起, 以其身躯之力在身后拖曳那弯曲的弓。 但天蝎并不远在其前,却先一步出于波涛。 此刻你将看见上方那小熊之首正在那里, 更挺直地朝着最高的轨道旋转。 随即俄里翁如今已将整个身躯埋藏, 近在夜的尽头,而刻甫斯隐没至深处, 直到腰际,被那只手推入幽影。
Atque etiam
supero, navi pelagoque vagato,
mense,
Sagittipotens solis quum sustinet orbem,
[non
multo leviora putes instare pericla,
ante nigras cautus
tenebras subducere puppim].
Nam jam
comminus exiguo lux tempore praesto est.
315
Hoc signum
veniens poterunt praenoscere nautae:
nam
prope praecipitante licebit visere nocte,
ut sese
ostendens emergit Scorpius alte,
posteriore trahens flexum vi corporis Arcum.
[Sed Nepa non multum prior, at prior exit ab undis.]
320
Jam supera
cernes Arcti caput esse minoris,
et magis erectum
ad summum versarier orbem.
Tum sese Orion
toto jam corpore condit
extrema
prope nocte, et Cepheus conditur alto
lumborum
tenus, a palma depulsus ad umbras.
325
天箭(Sagitta). 此处,没有射者,唯有一支生辉的箭卧着, 紧靠它,那羽翼明亮的天鸟盘旋而过; 它略略更偏向北方的微风。
Hic, missore
vacans, fulgens jacet una Sagitta,
quam propter nitens penna convolvitur Ales;
et
clinata magis paullo est Aquilonis ad auras.
天鹰(Aquila). 而紧靠它,那天鹰以炽热的身躯负载自身, 以颤动的双翼轻抚那载火的太空, 它身躯并不过分庞大,却向忧愁的 水手昭示一个搅动海面、令人沉重的征象。
At propter se
Aquila ardenti cum corpore portat,
igniferum mulcens tremebundis aethera pennis,
330
non
nimis ingenti cum corpore, sed grave moestis
ostendit
nautis perturbans aequora signum.
海豚(Delphinus). 其次,紧靠那硕大摩羯的双角,那弯曲的 海豚卧着,所映之辉并不过盛; 除了它额前所列的那四颗星—— 唯一的间隔把它们分成两对: 其余的部分,宽广地以纤光游走。 那些自它闪耀之口生辉的光, 处于朝向北风的寒冷地带, 又介于那空间与欢悦太阳的足迹之间。 而海豚较低的部分,似乎铺展 于太阳之路与风的劲吹之间, 正是最高之南风以其威力奔涌而出之处。
Tum magni
curvus Capricorni cornua propter
Delphinus
jacet, haud uimio lustratu’ nitore;
praeter
quadruplices stellas in fronte Iocatas,
335
quas
intervallum binas disterminat unum:
caetera
pars lata tenui cum lumine serpit.
Illae quae
fulgent luces ex ore corusco,
sunt
inter partes gelidas Aquilone locatae,
atque
inter spatium et laeti vestigia solis.
340
At pars inferior Delphini fusa videtur
inter
solis iter, simul inter flamina venti,
viribus
erumpit qua summi spiritus Austri.
俄里翁(Orion). 其后,俄里翁以斜倾的身躯用力, 擎住那凶睛金牛较低的部位。 凡在晴朗之夜仰望天空, 而未曾见他广布于天者,实难 指望自己能认得其余的星象。
Exinde Orion,
obliquo corpore nitens,
inferiora
tenet truculenti corpora Tauri.
345
Quem qui,
suspiciens in caelum nocte serena,
late
dispensum non viderit, haud ita vero
caetera
se speret cognoscere signa potesse.
天犬(Canis / 天狼星). 因在他足下,以赤红之光闪耀着 那炽烈的天犬,以群星之光返照生辉。 一片晦暗的腹部覆于它胸下; 它虽从整个狂暴的身躯喷吐火焰, 却并不以强劲的吹息迸出炎热的烈火。 那灼人的光华全自它口中投向凡人: 希腊人以「天狼」(西里俄斯)这显赫之名称它。 当这天犬与太阳一同升至天界的 高处,它便不容树木在枝叶的遮蔽下 徒然把果实悬而不结。 因那些根须为大地所抱持紧握的, 这天犬便增益其生气,以生命之火轻抚; 而那些根须不能劈入土地的, 它则剥去枝上的叶、干上的皮。 我们也觉出它正朝西方的岸滨伸展。 其余的星辰则黯弱,难以勾画它的肢体。
Namque pedes subter rutilo cum lumine claret
fervidus
ille Canis, stellarum luce refulgens.
350
Hunc tegit
obscurus subter praecordia venter:
nec
toto spirans rabido de corpore flammam
aestiferos
validis erumpit flatibus ignes.
Totus ab ore micans jacitur mortalibus ardor:
[Sirion
hunc Graeci praeclaro nomine dicunt.]
355
Hic ubi se
pariter cum sole in culmina caeli
extulit, haud patitur foliorum tegmine frustra
suspensos
animas arbusta ornata tenere.
Nam
quorum stirpes tellus amplexa prehendit,
haec
augens anima, vitali flamme mulcet.
360
At quorum nequeunt radices findere terras,
denudat foliis ramos et
cortice truncos.
[Tendentem occiduas etiam hunc sentimus ad oras.
Caetera
signandis sunt languida sidera membris.]
天兔(Lepus). 紧靠它,又在我们先前所说的 俄里翁的足下,卧着那捷足的天兔。它在奔逃,惧怕 那尖喙骇人的扑击,瑟瑟发抖: 因那天犬以敌意的奔势追逐它的踪迹, 驱它仓皇前窜,连方才稍稍升起之时也是如此, 身躯从不疲倦,从不止息它的奔程。
Hunc propter, subterque pedes, quos diximus ante,
365
Orioni’ jacet levipes Lepus. Hic fugit, ictus
horrificos metuens rostri tremebundus acuti:
nam
Canis infesto sequitur vestigia cursu
praecipantem agitans, oriens jam denique paullum,
curriculum numquam defesso corpore sedans.
370
南船(Argo). 而在天犬的尾旁,那南船蜿蜒前滑, 把它掉转的船尾连同其光带在身前; 不像别的船,惯于在深海中把船首 向前摆放,以喙划开尼普顿的草场; 而是掉头朝后,载着自己穿过天界的诸域。 正如水手们要靠近安全的港湾时, 便连同那巨大的分量把船掉转, 将倒转的船尾拖向所盼的岸滨; 那古老的南船便如此掉转,滑过高天; 自船首直到高耸的桅杆,它没有光, 而自桅杆到船尾,则以清亮之辉可见。 随后那舵,以散布之光生辉, 触及那明亮天犬最末的踪迹。
At Canis ad caudam serpens prolabitur Argo,
conversam
prae se portans cum lumine puppim:
non
aliae naves ut in alto ponere proras
ante
solent, rostro Neptunia prata secantes;
sed
conversa retro caeli se per loca portat.
375
Sicut quum
coeptant tutos contingere portus,
obvertunt
navem magno cum pondere nautae,
aversamque trahunt optata ad litora puppim;
sic
conversa vetus super aethera labitur Argo;
atque
usque a prora ad celsum sine lumine malum,
380
a malo
ad puppim clara cum luce videtur.
Inde
gubernaclum, dispersa lumine fulgens,
clari
posteriora Canis vestigia tangit.
海怪(Pistrix / 鲸鱼座). 其次,那远处、安置于安全之地的 凶猛海怪,仍探寻着搜索 安德洛墨达,循踪追她,它遍布于北方强劲的 微风一侧,在那蔚蓝之中,止于南方的境域。
Exin semotam
procul in tutoque Iocatam
Andromedam
tamen explorans fera quaerere Pistrix
385
pergit,
et usque sitam validas Aquilonis ad auras
caerula
vestigat, finita in partibus Austri.
长河(Eridanus / 厄里达诺斯). 白羊遮覆着她,鳞身的双鱼也遮覆着她, 而她以身躯触及那明亮河流的两岸。 因你也将看见厄里达诺斯置于天界的 一隅,那以巨力奔流的悲恸之河, 法厄同忧伤的姐妹们常以泪水 将它喷洒,以哀恸之声咏唱他的死亡。 你能在俄里翁左脚之下看见这条游蛇; 你还将看见那长长的锁链, 它们擒住双鱼,置于鱼尾的部分, 与河水相混,向后折返至海怪的脊背。 此处它们由一颗星所系,那星是海怪的脊柱 自身所投出,以强光生辉。 其次,许多以纤光闪烁的小星 被见铺洒、散布于海怪之间, 连同天兔因惧怕那利齿的撕咬 所遮覆的一切星辰,以及那舵。古人似乎 不曾为这些星确立名号,也不曾确立其形。 因那些自然以明星所磨亮、 又以各异之光描绘勾勒其形者, 群星的那位看守便以法度为之标记, 并以真名为天界的星象命名。 但这些以微光铺洒、 形貌相似、辉光相等的星辰, 他却无法以一个可辨的图形为我们昭示清楚。
Hanc Aries
tegit, et squammoso corpore Pisces,
fluminis illustris
tangentem corpore ripas.
Namque etiam
Eridanum cernes in parte Iocatum
390
caeli,
funestum magnis cum viribus amnem,
quem lacrymis moestae Phaethontis saepe sorores
sparserunt, letum moerenti voce canentes.
Hunc Orionis
sub laeva cernere planta
Serpentem
poteris; proceraque Vincla videbis,
395
quae
retinent Pisces, caudarum parte locata,
flumine
mixta retro ad Pistricis terga reverti.
Hic una stella
nectuntur, quam jacit ex se
Pistricis spina
valida cum luce refulgens.
Exinde exiguae
tenui cum lumine multae
400
inter
Pistricem fusae sparsaeque videntur
atque
gubernaclum stellae quas contegit omnes
formidans acrem morsum
Lepus. His neque nomen,
nec
formam Veteres certam statuisse videntur.
Nam quas
sideribus claris natura polivit,
405
et
vario pinxit distinguens lumine formas,
has ille astrorum custos ratione notavit,
signaque
signavit caelestia nomine vero.
Has autem, quae sunt parvo cum lumine fusae,
consimili
specie stellas, parilique nitore,
410
non
potuit nobis nota clarare figura.
南鱼(Piscis Australis). 其次,那人们惯常称作南鱼的, 比摩羯更低地旋转,朝向南方, 守望着海怪,远离那别的双鱼而悬于其处。
Exinde,
Australem soliti quem dicere Piscem,
volvitur
inferior Capricorno versus ad Austrum,
Pistricem observans, procul illis Piscibus haerens.
宝瓶(Aquarius). 而近旁你将看见,全然无名的, 介于海怪与我们所称的南鱼之间, 是那散布于辐射宝瓶座足下的星辰。 紧靠它们,宝瓶座以右手倾倒那晦暗的水流, 那水流以其星辰微弱的皓白生辉。 然而众星之中,有两点光芒广布生辉: 一点将见于宝瓶座硕大的双足之下; 另一点,自泉水冰冷的流中坠落, 黏附在海怪那生刺之尾下; 这些纤弱的星辰,被冠以「众水」之名。 此处另有些以微光生辉的星飞掠, 潜行于那硕大持弓者足前的 踪迹之下,黯然无名地隐退。
At prope conspicies expertes nominis omnes,
415
inter
Pistricem et Piscem quem diximus Austri,
stellas
sub pedibus sparsas radiantis Aquari.
Propter
Aquarius obscurum dextra nigat amnem,
exiguo
qui stellarum candore nitescit.
E multis tamen
his duo late lumina fulgent:
420
unum
sub magnis pedibus cernetur Aquari:
quod
superest, gelido delapsum flumine fontis,
spiniferam subter caudam Pistricis adhaesit;
hae
tenues stellae perhibentur nomine Aquai.
Hic aliae
volitant parvo cum lumine clarae,
425
atque
priora pedum subeunt vestigia magni
Arcitenentis,
et obscurae sine nomine cedunt.
天坛(Ara). 其次,紧靠天蝎那生辉的尖端,你将看见 那天坛,南风以其劲吹轻抚着它, 它只在短暂的时辰里掠过上方的门限: 因它远置于大角星对面的一侧。 朱庇特给了大角星上方宏大的空间;给天坛 他则在下方安置了一个小小的轨道。 然而这夜以其永恒的轨程探访这些地带, 向水手们赐下众人皆能识得的征象, 怜悯人四面八方所惧的厄运。 因当你看见那天坛,在无乌云之时, 生辉地置于天界中央的天域之下, 而其上部被幽暗的雾霭所遮, 那时,你须躲避,逃开那以巨力相迫的南风: 你若先见而避过了它,把一切 索具谨慎安置妥当,便能安然滑过波涛。 但若有沉重的风裹着猛烈的劲吹袭来, 它将以坚定的桅木之力折断高耸的桅杆, 以致没有什么东西能平息那凶暴的风暴, 除非那天坛开始把幽暗的乌云 从北方一侧驱开,以骤起的微风将它吹散。
Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen
Aram,
quam flatu permulcet spiritus Austri,
exiguo
superum quae limina tempore tranat:
430
nam
procul Arcturo est adversa parte locata.
Arcturo magnum
spatium supera dedit, orbem
Jupiter huic
parvum inferiore in parte locavit.
Haec tamen
aeterno invisens loca curriculo nox
signa
dedit nautis, cuncti quae noscere possent,
435
commiserans
hominum metuendos undique casus.
Nam quum
fulgentem cernes, sine nubibus atris,
Aram sub media
caeli regione locatam,
a summa
parte obscura caligine tectam,
tum
validis fugito devitans viribus Austrum:
440
quem si
prospiciens vitaveris, omnia caute
armamenta
locans, tuto labere per undas.
Sin gravis
inciderit vehementi flamme ventus,
perfringet celsos defixo robore malos,
ut res
nulla feras possit mulcere procellas,
ni
parte ex Aquilonis opacam pellere nubem
coeperit, et subitis
auris diduxerit Ara.
半人马(Centaurus). 而若那半人马的双肩居于中天, 他自身被一片暗蓝的云所裹而被带动, 又以一层薄影为那昏暗的天坛披衣, 那时在众星象降落之际,便须惧怕西风之力。 但那半人马,置于高处的座位, 正当那灼亮生辉的天蝎挺身而入之处, 在此之下,他把自己那属人的部分前伸, 退避着,急着将他的马身置于钳爪之下。 此处,他伸出右手——那广大的四足兽 被擒之处,无一希腊人曾给它确切之名—— 他伸将过去,凶猛地朝那辉煌的天坛退去。
Sin humeros
medio in caelo Centaurus habebit,
ipseque caerulea contectus nube feretur,
atque
Aram tenui caligans vestiet umbra,
450
ad
signorum obitum vis est metuenda Favoni.
Ille autem
Centaurus in alta sede Iocatus,
qua
sese clarum collucens Scorpius infert,
hac subter partem praeportans ipse virilem
cedit,
Equi partes properans subjungere Chelis.
455
Hic dextram
porgens, quadrupes qua vasta tenetur,
quam
nemo certo donavit nomine Graium,
tendit,
et illustrem truculentus cedit ad Aram.
长蛇(Hydra). 此处那长蛇自下方诸域昂然举起自身, 以陡急的滑势,身躯蜿蜒,游行而进。 它把头与双眼扭向天蝎的脊背, 又以拱曲的盘环潜入狮子的下方, 以光滑的尾轻触那半人马,滑溜溜地: 在它盘环的中央,生辉的巨爵返照而光: 在它末端,那以羽身闪烁的乌鸦 以喙啄击。而此处,正在双子本身之下, 天犬之前,是那以希腊名「小犬」(普罗库翁)相称者。 这些便是你于夜间守望、 又愿认识苍穹永恒之运行时, 将见其按合法轨程巡行于天的星象。 因那惯于穿行十二星象之圈的 五颗星,无法以同样的法度来标记; 因它们行程中所留的踪迹, 并不总是被带动着、磨过同一片空间。 故它们宁愿游荡,穿行于天界的云间, 以各异之运行去丈量自己的轨道。 它们造就了漫长岁月的大年, 当它们回到苍穹覆盖之下同一星象之时: 它们全部的行程,我如今无法一一展开。 但那些永远在固定轨道中旋转的星, 固着的星,我将连同那些宏大的圈,一并向万民陈说。
Hic sese
infernis de partibus erigit Hydra
praecipiti lapsu, flexo cum corpore serpens.
460
Haec caput atque oculos torquens ad terga Nepai,
convexoque sinu subiens inferna Leonis,
Centaurum leni
contingit lubrica cauda:
in
medioque sinu fulgens Cratera relucet:
extremum
nitens plumato corpore Corvus
465
rostro tundit. Et hic,
Gemninis est ille sub ipsis
ante
Canis, Graio Procyon qui nomine fertur.
Haec sunt, quae
visens nocturno tempore signa,
aeternumque volens mundi cognosecre motum,
legitimo
cernes caelum lustrantia cursu.
470
Nam quae
per bis sex Signorum labier orbem
quinque
solent stellae, simili ratione notari
non
possunt; quia, quae faciunt vestigia cursu,
non
eadem semper spatio protrita feruntur.
Sic malunt
errare vagae per nubila caeli,
475
atque
suos vario motu metirier orbes.
Hae faciunt
magnos Ionginqui temponis annos,
quum
redeunt ad idem caeli sub tegmine signum:
quarum
ego nunc nequeo totos evolvere cursus.
Verum haec,
quae semper certo volvuntur in orbe,
480
fixa, simul magnos
edemus gentibus orbes.
天界诸圈. 有四个圈,以永恒之光巡行于苍穹, 载着星辰被带动,承负着它们的星象, 环抱大地,撑于天界的覆盖之下: 你将从它们认识那飞逝的岁月之光, 那些以稠密星象点缀、可供辨识的光。 其次那些宏大的圈,以巨光而宽阔, 彼此相系,以天界的结相扣, 你将看见两个与另两个相隔等距。 因你若于夜间认识天空, 其时没有昏蒙的雾霭抹去群星, 月亮也不曾以满光盖过众星, 而你已见一道宏大、皓白的圈生辉地蜿蜒: 这便是那以过盛之白生辉、被称作「乳路」的圈。 它并不织出一个连绵不断的轨。 另有四圈以相似的体量被带动: 据说其中有圈在跨度上远胜上面那两个, 广阔地巡行于天界的穹窿。 其中一圈,触及北方的微风而旋转, 寻向双子明亮的面庞;继而把那燃烧的膝 收于自身之内,载着御夫的双肩。 珀耳修斯以他的左小腿与左肩触及这圈。 而它则被擎于安德洛墨达的右侧; 她的手望向北方,肘望向南方。 天马把双足踏于其上;同时那天鸟 安放其首,身躯弯折,安放其背。 持蛇者以双肩抵住它。而那室女,退避着, 以身躯躲开它,追随南方。 但那整段跨度,将由硕大的狮子披覆, 还有那以清光生辉的巨蟹, 夏日的太阳便在此中驻足、回转其轨程, 以居中的身躯标出它的行程。 此处它在中间整个被分开:而那另一物, 在蟹壳中空的覆盖之下,内外皆有光: 但那凶暴狮子可怖之力, 以其强健的胸膛与腹部占住这圈。 你若能把这圈认作分为八份, 便将发现:在上方的轨道里,有五份 以等距旋转,余下三份, 是那下界之力于夜间所频频出没的。 一份自玻瑞阿斯的微风处与巨蟹相连; 另一份则正对面,自下界的南风处抵住。 分割中间,这一份在摩羯之下切过, 又切过那倾倒寒流之宝瓶座的双足, 切过那暗蓝凶猛海怪的尾,以及那 生辉的天兔;继而是天犬的双足,并且 以清亮之光擎住那宽广的阿尔戈船; 还有半人马的脊背,又承载着天蝎的尖端; 继而占住射手那张开的弓。 这圈,自北方那清亮作响的微风 向南方退让,太阳燃烧的轮最后才触及它; 此后,在隆冬时节弯转,它便收回 它高处的座位。这圈得分得五份 归于夜,三份据说归于上方的光。 在这两者之间,它似乎保有中间那一份, 其宽阔正如那生辉的乳路之圈: 在此圈中,于秋季、又于春日之光里, 太阳使白昼的跨度与黑夜的时段相等。 擎着这圈的白羊,整个身躯微微生辉, 那硕大的金牛屈膝用力抵住。 俄里翁被带动着,以明亮的胸膛触及它。 长蛇以其盘曲擎住它;巨爵与乌鸦附着其上, 还有钳爪的少许星辰:同样,持蛇者的 双膝,以及那天鸟——至高朱庇特有翼的信使——也逼近其上; 紧靠它,天马以其头与颈上之光触及它。 这些,天轴以等距分隔而承负, 自天界最高的顶端穿行其间。 而那第四圈,以其清光, 在其最外的部分擎住最外的诸轨, 同时自中间、于其中段被切开, 斜斜地被带动其间,以光生辉: 以致无人——纵使最博学的帕拉斯曾以她神圣之手 亲授他工技原理中那精巧的技艺—— 也无法把那些扭曲的圈旋得如此灵巧, 一如它们在天界凭神威所弯成的模样, 环束着大地,以光增饰苍穹, 以横亘的顶端擎住撑定的星辰。 这四圈尽皆以同一运行旋转。 但唯有那一圈,斜斜地缠绕于三圈之间, 其轨程居于大地之上的高度, 恰如摩羯在跨度上与巨蟹相隔之远; 而在大地之下,那空间也必相等。 又如我们自己的目光所投出的光线之长, 我们凭它触及天界这拱形之轨, 便有六份这样的部分能列于其下, 各以等距擎住两个天界的星象。 这圈,希腊人称之为「黄道」;我们拉丁人 将以真名称它为「载象之轨」: 因它旋转着,载有那十二个燃烧的星象。 载暑的巨蟹是其一,舒展着它炽热的星辰。 其下,那狮子凶冷之力生辉地退让, 室女以赤红之身追随它而生辉, 继而是以清光前掷的钳爪; 那天蝎宏大之力随之而至,生辉夺目。 其后射手以右手擎着那弯曲的弓。 他之后,摩羯昂首前行而进。 继而那湿润的宝瓶座为这轨在其位上生辉。 其次那带鳞的双鱼蜿蜒嬉游; 它们的同伴是白羊,以暗光滑移, 还有那金牛,屈膝、身躯前掷, 以及那双子,以其光投出明亮之火。 这些,太阳以永恒之光巡行旋转, 以其回转的轨程完成一年的诸季。 那被驱于大地之下、行将走完的轨有多少, 其敞露于凡人之上的便恰有多少。 六个星象永远在每一夜里退让滑移, 而苍穹再度望见同样多的生辉星象。 这段跨度,黑夜以其盲昧的幽影穿行而尽, 那是入夜之初留于大地之上、 由载象之轨与众星象之序所撑持的部分。
Quatuor,
aeterno lustrantes lumine mundum,
orbes
stelligeri portantes signa feruntur,
amplexi
terram, caeli sub tegmine fulti:
e
quibus annorum volitantia iumina nosces,
485
quae
densis distincta licebit cernere signis.
Tum magnos
orbes magno cum lumine latos,
vinctos inter se, et nodis caelestibus aptos,
atque
pari spatio duo cernes esse duobus.
Nam si nocturno
cognoscens tempore caelum,
490
quum neque caligans detersit sidera nubes,
nec
pleno stellas superavit lumine Luna,
vidisti
magnum candentem serpere Circum:
lacteus hic nimio
fulgens candore notatur.
Hic non
perpetuum detexens conficit orbem.
495
Quatuor huic
simili nitentes mole feruntur:
sed
spatio multum superis praestare duobus
dicitur,
et late caeli lustrare cavernas.
Quorum alter tangens Aquilonis vertitur auras,
ora
petens geminorum illustria; tum genus ardens
500
in sese
retinens Aurigae portat utrumque.
Hunc sura laeva
Perseus humeroque sinistro
tangit. At
Andromedae dextra de parte tenetur;
[cui manus ad Boream,
cubitus cuis spectat ad Austrum].
Imponitque pedes duplices Equus; et simul Ales
505
ponit avis caput, et
clinato corpore tergum.
Anguitenens
humeris connititur. Illa recedens
Austrum
consequitur devitans corpore Virgo.
At vero totum spatium convestiet orbis
magnu’
Leo, et claro collucens lumine Cancer,
510
in quo
consistens convertit curriculum Sol
aestivus,
medio distinguens corpore cursus.
Hic totus medius curco disjungitur: iste
subter
testarum cava tegmina, et intus et extra
lumen
habens: saevi sed vis horrenda Leonis
515
pectoribus validis, atque alvo possidet orbem.
Hunc octo in
partes divisum noscere circum
si
potes, invenies supero convertier orbe
quinque
pari spatio, partes tres esse relictas,
tempore
nocturno quas vis inferna frequentat.
520
[Ille
quidem a Boreae] Cancro connectitur [auris;]
alter
ab infernis [contra connititur] Austris.
Distribuens medium subter secat hic Capricornum,
atque pedes gelidum rivum fundentis Aquari,
caeruleaeque feram caudam Pistricis, et illum
525
fulgentem Leporem; inde pedes Canis, et simul
amplam
Argoam retinet
claro cum lumine Navem;
tergaque
Centauri, atque Nepai portat acumen:
inde
Sagittari defixum possidet arcum.
Hunc, a clarisonis auris Aquilonis ad Austrum
530
cedens,
postremum tangit rota fervida Solis;
exinde
in superas brumali tempore flexus
se
recipit sedes. Huic orbi quinque tributae
nocturnae
partes, supera tres luce dicantur.
Hosce inter
mediam partem retinere videtur
535
tantus quantus erit collucens lacteus orbis:
in quo
autumnali, atque iterum sol lumine verno
exaequat spatium lucis
cum tempore noctis.
Hunc retinens Aries sublucet corpore totus,
atque
genu flexo Taurus connititur ingens.
540
Orion claro
contingens pectore fertur.
Hydra tenet flexu; Cratera et Corvus adhaeret,
et
paucae e Chelis stellae: simul Anguitenentis
sunt genua, et summi Jovis Ales nuntius instat;
propter Equus capite,
et cervicum lumine tangit.
545
Hosce aequo spatio dejunctos sustinet axis,
Per medios
summo caeli de vertice tranans.
Ille autem
claro quartus cum lumine Circus
partibus extremis extremos continet orbes,
et
simul a medio media de parte secatur,
550
atque obliquus in his nitens cum lumine fertur:
ut
nemo, cui sancta manu doctissima Pallas
solertem ipsa dedit fabricae rationibus artem,
tam
tornare cate contortos possiet Orbes,
quam
sunt in caelo divino numine flexi,
555
terram
cingentes, ornantes lumine mundum,
culmine
transverso retinentes sidera fulta.
Quatuor hi motu
cuncti volvuntur eodem.
Sed tantum
supera terras semper tenet ille
curriculum oblique implexus tribus orbibus unus,
560
quanto
est divisus Cancer spatio a Capricorno;
ac
subter terras spatium par esse necesse est.
Et quantos
radios jacimus de lumine nostro,
queis hunc convexum caeli contingimus orbem,
sex tantae poterunt sub eum succedere partes,
565
bina
pari spatio caelestia signa tenentes.
Zodiacum hunc
Graeci vocitant, nostrique Latini
orbem
signiferum perhibebunt nomine vero:
nam gerit hic
volvens bis sex ardentia signa.
Aestifer est
pandens ferventia sidera Cancer.
570
Hunc subter fulgens cedit vis torva Leonis,
quem
rutilo sequitur collucens corpore Virgo,
exin
projectae claro cum lumine Chelae;
ipsaque
consequitur lucens vis magna Nepai.
Inde
Sagittipotens dextra flexum tenet arcum.
575
Post hunc ore
fera Capricornus vadere pergit.
Humidus inde loci collucet Aquarius orbi.
Exin
squammiferi serpentes ludere Pisces;
queis
comes est Aries obscuro lumine labens,
inflexoque genu projecto corpore Taurus,
580
et Gemini clarum
jactantes lucibus ignem.
Haec Sol
aeterno convolvit lumine lustrans
annua
conficiens vertenti tempora cursu.
Hic quantum terris confectus pellitur orbis,
tantumdem
ille patens supera mortalibus exstat.
585
Sex
omni semper cedunt labentia nocte,
tot
caelum rursus fulgentia signa revisunt.
Hoc spatium tranans caecis nox conficit umbris,
quod
supera terras prima de nocte relictum
signifero
ex orbi’ et signorum ex ordine fultum.
590
众星象的升与落. 但你若想认识太阳确切的轨程, 便须在夜间守望众星象的升起; 因提坦升起时,总要牵起一个星象。 但若有高山阻碍、遮挡了众星象, 或乌云以盲昧的雾霭夺去了光, 你便自天界的覆盖中亲取那些确切的标记, 便能认得一切升起与降落。 何者一同升起,你将看见;何者在同一时间 于夜间坠向降落,你将知晓。 因巨蟹一旦在上方之光中举起全身, 那花冠便立时退让,滑落而下; 并探访下方诸域,直至那鱼的尾。 那以星辰点缀的花冠,已有一半 留在上方,而另一半则被逼退: 那鱼随之而至,却未被整个拖入幽影, 而是以其上半身遮覆着退让: 持蛇者则自双膝直到双肩,把那 自他强健颈项而起的硕大弯蛇隐藏。 此刻那守熊者已不被均等地切分: 因他自天界明亮的一侧所见者较短; 较大的部分被逼下,占住下界的幽影。 他惯于在降落时,从载象之轨 带下四个星象与他同沉;继而他较迟才隐退, 当他以上方之光饱足了自身, 便在午夜之后以明亮之身滑沉。 这些晦暗的星象,旋转的大地将其隐藏。 但在另一侧,以清亮之光游荡的, 是俄里翁,他的双肩与宽阔的胸膛生辉, 右手擎着那并非无光的利剑。 但当狮子之力自大地开启, 凡巨蟹于明亮升起时所带上的一切, 皆晦暗地退让;同样那天鹰宏大之力 被逐去,那屈膝者屈身而沉, 如今几乎被逐出上方之光而退让: 但他把左膝与那明亮的脚掌 留在高处。继而正对着他,升起长蛇明亮的头, 还有天兔,以及小犬(普罗库翁)——他灼亮地把自己 带到天犬之前;继而天犬最初的踪迹显现。 从天空逐下不少星象,那室女 骤然升起,以明光生辉。 那库勒涅的竖琴明亮地退让,海豚被没入 波涛之下,那天箭同样被逐而隐没, 天鸟退至它尾的尖端与双翼的前缘, 那条长河也同样滑落而下。 此处那天马自它的头与修长的颈渐渐隐去。 更远处,如今升起那以明亮之身的游蛇; 长蛇为凡人生辉,直到那巨爵。 继而天犬显出它后边的双足, 此后它本身以明亮之光拖曳那船尾。 那船随之而至,滑过天界的众光; 它以放射的桅杆显出它居中的桅; 而如今那室女终于以整个身躯走出。 但当那钳爪以晦暗之身前来, 牧夫(波俄忒斯)随之以宽广之光升起, 他正对的身躯上固着大角星; 如今那整艘阿尔戈船在上方生辉地前滑, 而长蛇,因它被广布于天, 尚未全然敞露;因幽影遮覆着它的尾。 但那持蛇者以更新之光再度生辉。 此刻那右膝、连同那以光增饰的小腿, 是那缺一已知之名者所举起的—— 那屈膝者,他永远触及阿卡狄亚竖琴的边界; 我们极常见他在一夜之间又熄又升, 仿佛他穿行而过,使他那小小的轨翻了一倍。 他把膝与小腿连同钳爪一同高高举起: 但他自身却仓皇被拘于幽暗的夜里, 其间天蝎与持弓者探访天界的众光。 因天蝎将连同自身舒展其中段;而那弓, 升起时,将力图把整个自身举入天空。 他举着三个星象,以整个身躯生辉: 而那花冠自它的中段升起, 半人马的尾则以最末之辉生辉。 此处那整匹天马如今把自己藏入盲昧的幽影, 那以赤红羽翼生辉的天鸟掠它而过。 安德洛墨达明亮的头降落,那凶猛的海怪 滑落而下,凶恶地寻它那可怖的盛筵。 正对着它,刻甫斯不停地伸出双掌: 她却沉没、把自己藏起,幽蓝地直到脊背。 但刻甫斯仰起他的头、双肩与双掌。 但当天蝎那猛烈之力升起, 它广布飞掠,滑落入大地; 俄里翁惊惧失色,随它一同隐没。 请允许我说明这惧怕的缘由,室女啊,恕我: 请你息怒,垂临于我,狄安娜。 这是世人的传说,这报传遍大地而流转; 说从前俄里翁曾对狄安娜动了暴手, 在那高高的山丘上癫狂地游荡, 那山丘为基俄斯岛所据,岛固着于爱琴海的深涡, 其臂膀为青翠的葡萄藤以绿衣披覆。 他疯狂失心地屠戮野兽, 急欲为俄诺皮翁的华筵增饰其美。 但那岛骤然被狄安娜的双足所击, 裂分开来,并撕扯起那散落的岩石, 将它们震开,又以光照亮了那盲昧的幽穴: 自其中现出那以庞大之身的, 凶恶的天蝎,在他面前挺着它哀厉的尖刺。 它以猛力一击,刺中那贪猎的猎人, 将致命的毒液经创口注入他的血脉: 他垂死之际,以沉重的身躯铺倒于地。 故而当天蝎以它宏大之光举起自身, 俄里翁便奔逃,把身躯托付给大地。 那时安德洛墨达也奔逃,那尼普顿的海怪 全然隐匿;刻甫斯身躯掉转着退让, 以居中的身躯触及那最远的大地。 他能把头与上部没入水中; 但下界的幽影却永不遮覆他的腰: 因那群熊以其光巡行,挽留住他的小腿。 她也同时滑移,含泪寻觅她的女儿, 那卡西俄佩亚;她并非毫无体面地被逐出天界, 而是被带动着,先以倒转的冠顶触及 大地,继而座位翻覆,以双肩被载回。 这惩罚是仁慈的涅瑞伊得斯姐妹加于她的, 据说她曾胆敢与她们比美。 她俯身降落:但那花冠的另一半 已然升起,如今那整条长蛇连尾铺展开。 而那半人马把头、连同整个自身, 从幽暗的影中抽出,留下它前足 被遮覆的小小踪迹:他一旦展开自己的光, 便以右手擎住那野兽。但其余的部分 尚等候那宏大之弓的升起。继而向前滑出 那持蛇者,以头与双手:同时那游蛇 举起它的头,与它弯曲身躯上最高之光。 此处那屈膝者升起,身躯掉转着, 巡过他的腹、腿、双肩,连同他的胸膛, 以右手在欢悦之光中投出他的光芒。 继而当那持弓者开始探访上方的众光, 那屈膝者的头浮现,同时 那明亮的竖琴举起自身,刻甫斯以其身躯走出。 那炽烈的天犬以它整个身躯退让。 俄里翁隐没,天兔也隐于影中而去; 御夫较低的众光在滑移中坠落。 继而摩羯,降落时,从高顶逐下 那御夫、那逼近的母山羊、连同那两只小羊, 又逐下那古名的硕大之船。 小犬(普罗库翁)被淹没。以有翼的滑势,群鸟 自大地浮现。那明亮的天箭走出。 珀耳修斯留下他的右腿与右足,沉入下界 诸域;继而那阿尔戈船退让,自其船尾被遗下。 但当那宝瓶座探访了上方的轨, 那南方天坛至圣的座位升起; 天马以肩与前足把自己高高伸出。 黑夜无法把那半人马正对的尾 卷落到下界诸域,也无法使他的头、 宽阔的双肩与宏大的胸膛晦暗; 而那最近其颈的长蛇,黑夜 则收下它的盘环,把它赤红的口隐藏。 但其余的部分以辐射之光长久持立, 连同那半兽,并不先自上方退让—— 直到那双鱼以它们成对的身躯升起。 那鱼也升起,靠近摩羯,自海中而出, 在另一侧等候那逼近星象的升起: 如此,安德洛墨达的双肩、连同她那以 困乏之掌而著名的双腿,在众星象分隔的时节里升起。 当双鱼最初自平展的波涛中升起, 便将允你看见安德洛墨达右侧的部分。 而那白羊,离开下界诸域,把她的左侧 向大地显出。约在那时,你将看见 那天坛守着大海西方的边界, 而珀耳修斯直到他的双肩在东方的一侧。 这尚难定:是那白羊迟缓地牵起珀耳修斯的 胸膛,还是那金牛:金牛一同巡行于天。 但我不会以为,金牛升起时这些便止息: 因紧靠它们,御夫的群星生辉, 而那金牛并不把御夫整个驱入明亮的光天之中, 他乃在双子本身之间方才补全, 而那两只小羊、连同左脚的母山羊, 随那牛一同升起:其时那海怪举起它庞然的脊背, 与它那在天界穹顶生辉的尾。 牧夫(波俄忒斯)本身也降落,如今正是他的第一部分: 四个星象勉强把他没入那宽广的深海, 他坚定地在西方之熊的左侧旋升。 他的双足,直到持蛇者那对膝处, 退让于天,沉入那浩瀚的海面之下, 将能在别处升起,指示那对孪生兄弟。 如今那海怪似乎不近于任何一侧, 却不久即将被守望,当那长河最初的行列 来到中天,供深海里的水手辨识, 他们守候着,等待俄里翁那宏大的星象: 正是为使航船之路与黑夜的尺度得以敞明, 诸神为人类所赐的征象,便是这般之多。
Quod si Solis aves certos cognoscere cursus,
ortus Signorum nocturno temporer vises;
nam semper signum
exoriens Titan trahit unum.
Sin autem officiens signis mons obstruet altus,
aut adiment lucem caeca caligine nubes,
595
certas
ipse notas caeli de tegmine sumens,
ortus
atque obitus omnes cognoscere possis.
Quae simul exsistant, cernes; quae tempore eodem
praecipitent obitum nocturno tempore, nosces.
Nam simul ut supero se totum lumine Cancer
600
extulit,
extemplo cedit delapsa Corona;
et loca
convisit cauda tenus infera Piscis.
Dimidiam
retinet stellis distincta Corona,
partem
jam supera, atque alia de parte repulsa est:
quam
tamen insequitur Piscis, nec totus ad umbras
605
tractus, sed supero contectus corpore cedit:
atque
humeros usque a genibus, camurumque recondit
Anguitenens
validis magnum a cervicibus Anguem.
Jam vero
Arctophylax non aequa parte secatur:
nam
brevior clara caeli de parte videtur;
610
amplior
infernas depulsus possidet umbras.
Quatuor hic
obiens secum deducere signa
signifero
solet ex orbi; tum serius ille,
quum
supera sese satiavit luce, recedit,
post mediam labens
claro cum corpore noctem.
615
Haec obscura
tenens convertit sidera tellus.
At
parte ex alia claris cum lucibus errat
Orion, humeris et lato pectore fulgens,
et dextra retinens
non cassum luminis Ensem.
Sed quum de terris vis est patefacta Leonis,
620
omnia,
quae Cancer praeclaro detulit ortu,
cedunt
obscurata; simul vis magna Aquilai
pellitur,
ac flexo considens corpore Nisus
jam
supero ferme depulsus lumine cedit:
sed laevum genus, atque illustrem linquit in altum
625
plantam. Tum contra
exoritur clarum caput Hydrae,
et
Lepus et Procyon, qui sese fervidus infert
ante
Canem; inde Canis vestigia prima videntur.
Non pauca e
caelo depellens signa, repente
exoritur
candens illustri lumine Virgo.
630
Cedit clara
Fides Cyllenia, mergitur unda
Delphinus,
simul obtegitur depulsa Sagitta,
atque Avis ad summam caudam, primasque recedit
pinnas, et magnus
pariter delabitur Amnis.
Hic Equus a
capite, et longa cervice latescit.
635
Longius
exoritur jam claro corpore Serpens;
Crateraque
tenus lucet mortalibus Hydra.
Inde pedes
Canis ostendit jam posteriores,
et post ipse
trahit claro cum lumine puppim.
Insequitur
labens per caeli lumina Navis;
640
haec
medium ostendit radiato stipite malum;
et jamjam toto
processit corpore Virgo.
At quum
procedunt obscuro corpore Chelae,
exsistit
pariter larga cum luce Bootes,
cujus in adverso est Arcturus corpore fixus;
645
totaque
jam supera fulgens prolabitur Argo,
Hydraque, quod
late caelo dispersa tenetur,
nondum
tota patet; nam caudam contegit umbra.
[Anguitenens autem renovata luce refulget.]
Jam dextrum genus, et decoratam lumine suram
650
erigit
ille vacans vulgato nomine Nixus,
qui
Fidis Arcadicae semper confinia tangit:
quem nocte exstinctum atque exortum vidimus una
Persaepe, ut parvum tranans geminaverit orbem.
hic genus et suram cum Chelis erigit alte:
655
ipse
autem praeceps obscura nocte tenetur,
dum
Nepa et Arcitenens invisant lumina caeli.
Nam
secum medium pandet Nepa; tollere vero
in caelum totum
exoriens conabitur Arcus.
Hic tribus elatus cum signis corpore toto
660
lucet:
at exoritur media de parte Corona,
caudaque
Centauri extremo candore refulget.
Hic se jam totum caecas Equus abdit in umbras,
quem
rutila fulgens pluma praetervolat Ales.
Occidit
Andromedae clarum caput, et fera Pistrix
665
labitur, horribiles
epulas funesta requirens.
Hanc contra
Cepheus non cessat tendere palmas:
illa
usque ad spinam mergens se caerula condit.
At Cepheus caput atque humeros palmasque reclinat.
Quum vero vis est vehemens exorta Nepai,
670
late
fusa volans [in terras labitur unda;
Orionque metu
perculsus conditur una.
Pace hujus liceat causam explicuisse timoris,
Virgo, tua: mihi, quaeso, veni placata, Diana.
Haec fama est
hominum, haec] per terras fama vagatur;
675
ut
quondam Orion manibus violasse Dianam
dicitur, excelsis errans in collibus amens,
quos
tenens Aegeo defixa in gurgite Chius
brachia
cui viridi convestit tegmine vitis.
Ille feras
vecors amenti corde necabat,
680
Oenopionis avens epulas ornare nitentes.
At vero
pedibus subito perculsa Dianae
insula
discessit, disjectaque saxa revellens
perculit,
et caecas lustravit luce lacunas:
e
quibus ingenti exsistit cum corpore prae se
685
Scorpius
infestus, praeportans flebile acumen.
Hic valido
cupide venantem perculit ictu,
mortiferum in venas figens per vulnera virus:
ille
gravi moriens constravit. corpore terram.
Quare quum
magnis sese Nepa lucibus effert,
690
Orion fugiens
commendat corpora terris.
Tum vero fugit
Andromeda, et Neptunia Pistrix
tota
latet; cedit conversa corpore Cepheus,
extremas
medio contingens corpore terras.
Hic caput et superas potis est demergere partes;
695
infera
lumborum numquam convestiet umbra:
nam retinent Arctae
lustrantes lumine suras.
Labitur illa
simul gnatam lacrymosa requirens
Cassiepeia,
neque ex caelo depulsa decore
fertur
: nam verso contingens vertice primum
700
terras,
post humeris, eversa sede, refertur.
Hanc illi tribuunt poenam Nereides almae,
cum
quibus, ut perhibent, ausa est contendere forma.
Haec obit
inclinata: at pars exorta Coronae est
altera,
cum caudaque omnis jam panditur Hydra.
705
At caput, et totum sese Centaurus opacis
eripit
e tenebris, linquens vestigia parva
antepedum
contecta: simul quum lumina pandit:
ipse
feram dextra retinet. [Sed caetera magni
exspectant
Arcus ortum.] Prolabitur inde
710
Anguitenens capite et manibus: profert simul Anguis
jam caput, et
summum flexo de corpore lumen.
Hic ille
exoritur conversas corpore Nisus,
alvum,
crura, humeros, simul et praecordia lustrans,
et
dextra radios laeto cum lumine jactans.
715
Inde
Sagittipotens superas quun visere luces
institit, emergit Nisi caput, et simul effert
sese clara Fides, et
prodit corpore Cepheus.
Fervidus ille
Canis toto cum corpore cedit.
Abditur Orion, obit et Lepus abditus umbra;
720
inferiora
cadunt Aurigae lumina lapsu.
Inde obiens
Capricornus ab alto culmine pellit
Aurigam, instantemque Capram, parvos simul Haedos,
et
magnam antiquo depellit nomine Navem.
Obruitur Procyon. Emergunt alite lapsu
725
e
terris volucres. Exsistit clara Sagitta.
Crus dextrumque
pedem linquens obit infera Perseus
in loca
; tum cedens a puppi linquitur Argo.
[At postquam superum convisit Aquarius orbem,
Australisque
Arae surgit sanctissima sedes;
730
seque
humero et pedibus primis Equus exserit alte.
Centauri
oppositam devolvit ad infera caudam
nox, caput, et latos humeros, et pectora magna
non
potis obscurare; et Hydrae, quae proxima collo est,
subducit
spiram, rutilantiaque ora recondit.
735
Caetera sed
longum radianti lumine perstant,
nec
prius a superis cedunt, cum semifero, oris
omnia,
quam surgant geminato corpore Pisces.
Surgit et
Aegoceri vicinus ab aequore Piscis,
parte alia exspectans instantis sideris ortum:
740
sic
humeri Andromedae, et cum lassis inclyta palmis
crura
bipartito signorum tempore surgunt.
Quum primum planis Pisces orientur ab undis,
Andromedes
dextras dabitur tibi cernere partes.
At laevas Aries, linquens inferna locorum,
745
ostendit
terris. Illo sub tempore ferme
Hesperii
servantem Aram confinia ponti,
Perseaque usque
humeros Eoa in parte videbis.
Hoc dubium est,
cessansne Aries praecordia Persei
adtrahat, an Taurus:
Tauro simul aethera lustrat.
750
Sed non
desinere haec, Tauro exoriente, putarim:
nam
vicina illis Aurigae sidera fulgent,
quem tamen haud totum dias in luminis auras
Taurus agit, Geminis sed enim completur in ipsis,
sed
duplices Haedi, et cum planta Capra sinistra
755
cum
Bove se tollunt: tunc terga immania Pistrix
erigit,
et caeli splendentem in fornice caudam.
Occidit ipse
etiam prima jam parte Bootes:
quatuor
hunc lato vix condunt sidera ponto,
laevaque in occiduae
constans subvolvitur Ursae.
760
Ambo pedes,
usque ad geminum genus Anguitenentis,
cedentes
caelo, atque immensa sub aequora lapsi,
surgentes alibi poterunt
monstrare Gemellos.
Jam lateri
Pistrix nulli vicina videtur,
mox
visenda tamen, quum jam Fluvii agmina prima
765
in
medio venient nautae cernenda profundo,
qui
signum exspectans magnum manet Oriona:
nempe iter ut ratis, et noctis mensura patescat,
qualia
plura hominum generi Di signa dederunt.]
《气象预兆》(Prognostica). 1. 那山羊所生之群的看守,自浩瀚的深涡而来。(普里斯基安,6) 2. 把船只收揽上来,去寻那漂浮的船尾饰。(普里斯基安,7) 3. 既非风暴所能毁灭,亦非悠长的岁月 所能销蚀,去熄灭天界那些明亮的徽记。(普里斯基安,10) 4. 一如那月亮行经时遮住许佩里翁的圆轮, 光线被熄灭,为盲昧的幽暗所掩。(普里斯基安,10) 5. 而那以纤光生辉的「食槽」(蜂巢星团)。(普里斯基安,16) 6. 而且它还常常预示将临的风, 当大海骤然自深处涌胀而肿起, 那灰白的盐岩,以雪白的浪沫翻腾, 争着把那悲怆之声回报给尼普顿; 或当一阵密集的呼啸,自高峰之巅而起, 常因峭壁的回弹而愈发轰响。 同样,那灰色的水鸡,逃离海的深涡, 以鸣叫预告可怖的风暴将至, 自它颤抖的喉中倾泻出不小的歌声。(西塞罗,《论占卜》,第一卷,8) 7. 你们也看见那征象,甘美之水的养女啊, 当你们鼓噪着,预备倾泻你们空洞的声音, 以荒诞的音响搅动那泉与池。 那绿蛙也常从胸中唱起一支最哀伤的歌, 黎明时那小鸮以它的声声相逼, 声声相逼,自口中不停掷出连绵的怨叹, 正当曙光初退那冰冷的露水之时。 而那暗色的乌鸦,时而沿岸奔跑, 将头没入,又以颈承接那波浪。(西塞罗,《论占卜》,第一卷,8、9) 8. 还有那软足的牛,仰望天界的众光, 以鼻孔自空气中吸入那带露的津液。(西塞罗,《论占卜》,第一卷,9) 9. 如今那常青而常缀果实的乳香木, 惯于以三重的结实而饱胀, 三度倾泻其果,昭示着耕作的三个时节。(西塞罗,《论占卜》,第一卷,9)
FRAGMENTA
1 Caprigeni pecoris custos de gurgite
vasto. (Prisc., 6)
2 Navibus assumptis fluitantia
quaerere aplustra. (Prisc., 7)
3 Quem neque tempestas perimet,
neque longa vetustas
Interimet, stinguens praeclara insignia caeli.
(Prisc., 10)
4 Ut quum Luna means Hyperionis
officit orbi,
Stinguuntur radii caeca caligine tecti.
(Prisc., 10)
5 Ast autem tenui quae candet
lumine Phatne. (Prisc., 16)
6 Atque etiam ventos praemonstrat
saepe futuros
Inflatum mare, quum subito penitusque tumescit,
Saxaque cana salis niveo spumata liquore
Tristificas certant Neptuno reddere voces;
Aut densus stridor quum celso e vertice
montis 5
Ortus adaugescit scopulorum saepe repulsu.
Rana/Rava fulix itidem fugiens e gurgite ponti
Nuntiat horribiles clamans instare procellas,
Haud modicos tremulo fundens e guttere cantus.
(Cic., Divin., I, 8)
7 Vos quoque signa videtis, aquai
dulcis alumnae,
Quum clamore paratis inanes fundere voces,
Absurdoque sono fontes et stagna cietis.
Saepe etiam pertriste canit de
pectore carmen
Et matutinis acredula vocibus
instat, 5
Vocibus instat, et assiduas jacit ore querelas,
Quum primum gelidos rores Aurora
remittit.
Fuscaque nonnumquam cursans per litora cornix
Dermersit caput et fluctum cervice recepit.
(Cic., Divin., I, 8, 9)
8
Mollipedesque boves spectantes lumina caeli
Naribus humiferum duxere ex aere succum.
(Cic., Divin., I, 9)
9 Jam
vero semper viridis semperque gravata
Lentiscus triplici solita grandescere fetu,
Ter fruges fundens tria tempora monstrat arandi.
(Cic., Divin., I, 9