Aratea
Aratea
題解
《天象》(Aratea)是西塞羅少年時所作、對索利的阿拉托斯《物象》(Phaenomena)的韻文翻譯——《物象》乃希臘化時代流傳最廣的教諭詩,是一部導覽群星與天氣徵兆的指南,希臘人與羅馬人皆依之以解讀夜空。西塞羅本人回首往事時,將此作視為早年的習作;它確實帶著年輕匠人的手痕:一個少年或青年,在最艱難的詩藝中試其身手——將希臘天文學轉化為拉丁六步格。它是他流傳至今最大的一部詩作,也是我等所擁有、足以見其詩才的主要憑證。
它的重要性有二。作為詩,它讓我等得以目睹這位日後的拉丁散文大師在格律上的學徒生涯,而晚年的西塞羅引用此作中的自己亦毫無難為情。作為語言,它是一項建構詞彙的壯舉:為翻譯阿拉托斯,西塞羅不得不為天界鍛造出一套拉丁術語——星座、諸圈與群星之名——其中不少融入了羅馬天文學的公共詞庫。後世詩人,維吉爾與奧維德便在其列,皆從他的方案中學習。
此詩流傳並不完整。《物象》一段綿長而連續的文字經由抄本傳統傳至我等手中,由那些編排天界目錄的星座標題所統攝——二熊、天龍、屈膝者、花冠、持蛇者以及其餘諸星,直至關於天界諸圈、以及眾星象同時升落的宏大記述。與之相伴的《氣象預兆》(Prognostica)僅以殘篇傳世:少數詩行為文法家普里斯基安所保存,另一些則為西塞羅本人在《論神性》第二卷與《論占卜》中所引用。下文的星座標題乃源文本的編輯性標記;今以其自然的中文名稱保留之,俾引領讀者穿行於西塞羅的星圖。
序詩(自朱庇特始)。讓我們自朱庇特始,唱起詩神的肇端:他最常掛在世人口中,他以宏偉的神力充盈著街衢路口、人群的集會、深邃的海洋以及海上的港灣。我等無不蒙朱庇特的恩澤,無不仰賴於他。我等乃他的苗裔;他以吉兆用右手為我等標示前路,催萬民勤於操勞,俾其為生計籌謀:何時土地更宜於鋤耕或牛犁,他皆提點我等,又於何季最宜播種,或為畦中的秧苗灑水。他親手將眾光固定於浩瀚的蒼穹之中,各依其序,又深謀遠慮,為這整整一年賜下群星,俾以警示我等:每一樁事宜於何時而為,使萬物皆依定律而生。故而最先受祭奠者是他,最後受祭奠者亦是他。偉大的父啊,凡人之鴻恩,古老的先祖,尤在萬物之前——甘美的詩神們,願你們齊向我致意;當我歌詠群星之際,若神律與天道允可,請為我牽引出這綿長的詩章。
Ab Jove Musarum primordia
Ab
Jove Musarum primordia: [semper in ore
plurimus
ille hominum est, qui compita numine magno,
conciliumque virum complet, pelagusque profundum,
et pelagi portus.
Fruimur Jove et utimur omnes.
Nos genus
illius; nobis ille omine laeto
5
dextera
praesignat, populumque laboribus urget,
consulat
ut vitae: quando sit terra ligoni
aptior aut bubus monet, et quo tempore par sit
aut serere, aut
septas lymphis adspergere plantas.
Ipse etiam in
magno defixit lumina mundo,
10
ordine
quaeque suo, atque in totum providus annum
astra
dedit, quae nos moneant, qua quaelibet hora
apta
geri, certa nascantur ut omnia lege.
Idem ergo primus placatur, et ultimus idem.
Magne pater, magnum mortalibus incrementum,
15
progenies
prior, et dulces ante omnia Musae,
cuncti
una salvete mihi, et dum sidera canto,
si jus
fasque sinunt, longum deducite carmen.]
二熊(Arcti)。其餘一切天體皆以疾速運行而滑移,與天穹一同被帶動,晝夜不息:唯有那天軸靜止不動,從不挪移其位;它以均勻之力使大地保持均衡,天穹便繞著它,旋成一個碩大的漩渦。那兩端的極點,居於雙重的樞紐,被稱作天極;此二極中,一極不可見,另一極向著北方,高聳直抵上方大洋的邊界。環繞此極者,乃因「車」之名而著稱的二熊,我等之人慣常稱之為「七犁牛」。一隻的頭望著另一隻燃燒的脊背,旋轉的天球輪番帶動牠們,俯伏於各自的肩頭之上。倘若可信,牠們自克里特而來,棄了故鄉,登上天穹明亮的城闕。這是朱庇特的旨意;當他尚為孩童,在芬芳的草間嬉戲之時,人們將他安放於狄克特那座宜人的洞窟裡,緊傍著伊達山,將他撫養了整整一年,其間狄克特的庫瑞忒斯人瞞過了薩圖爾努斯。此二熊中,一隻被希臘人稱作小熊(庫諾蘇拉);另一隻名喚大熊(赫利刻),她為阿開亞人指示海上當朝何向轉舵;然腓尼基人夜裡於深海之中,卻以大熊為引路之星。然而前一隻熊光彩更盛,以更明亮的星辰點綴,廣闊地鋪展,一入夜便立時可見。後一隻雖小,於水手卻有用處:因它沿著內側的軌道,以短促的圈周旋轉,為西頓的航海者指示最為可靠的徵象。
Caetera
labuntur celeri caelestia motu,
cum
caeloque simul noctesque diesque feruntur:
20
[axis at immotus numquam vestigia mutat;
sed
tenet aequali libratas pondere terras;
quem
circum magno se volvit turbine caelum:]
extremusque adeo duplici de cardine vertex
dicitur
esse polus, [quorum hic non cernitur, ille
25
ad
Boream, Oceani supera ad confinia tendit.
Quem cingunt
Ursae celebres cognomine Plaustri],
quas
nostri Septem soliti vocare Triones.
[Alterius
caput alterius flammantia terga
adspicit, inque vicem pronas rapit orbis in ipsos
30
conversas
humeros. Creta, si credere fas est,
Ad
caeli nitidas arces venere relicta.
Jupiter hoc voluit, quem sub beneolentibus herbis
ludentem
Dicti grato posuere sub antro,
Ideaum ad montem, totumque aluere per annum,
35
Saturnum fallunt dum Dictaei Corybantes.]
Ex his altera
apud Graios Cynosura vocatur;
altera
dicitur esse Helice, [que monstrat Achivis
in
pelago navis quo sit vertenda, sed illa]
hac fidunt duce
nocturna Phoenices in alto.
40
Sed prior illa
magis stellis distincta refulget,
et late
prima confestim a nocte videtur.
Haec vero parva est; sed nautis usus in hac est:
nam
cursu interiore brevi convertitur orbe,
[signaque
Sicloniis monstrat certissima nautis.]
45
天龍(Draco)。在二熊之間,宛如湍流奔湧的河,猙獰的天龍於下方游走,又向上盤捲自身,以身軀繞出彎曲的褶皺,而北極之淵的群犬觸及這些褶皺,自身卻不沾水。大熊(赫利刻)被它尾端的環列所圍攏;在它盤曲的彎處,臥著小熊(庫諾蘇拉)之首:而她卻以雙足觸及它,自頭頂直至脅旁。此處那長蛇又在它倒退的行程上回轉。為它增飾頭顱者,不止一顆星辰;它的雙鬢以雙重的光焰為標記,自它凶猛的雙眼裡,閃出兩道熾熱的光,它的下頷又以一顆輻射的星辰而生輝;它的頭低垂,在渾圓的頸項上向後彎折,你會說它正凝望著那更大之熊的尾。尾的右側,正對著頭的兩端。此處那頭略略低俯,驟然隱沒,正在升起與降落交匯為一處之地。
Has inter,
veluti rapido cum gurgite flumen,
torvu’
Draco serpit subter, superaque revolvens
sese,
conficiensque sinus e corpore flexos,
[quos cani tangunt immunes
gurgitis Arctoi.
Verum haec extremae circumdatur agmine caudae;
50
qua
spirae sinus est, involvitur altera caelo.
Nempe Helice extremae circumdatur agmine caudae;
qua
spirae sinus est, caput est Cynosuridos ursae:
quae
tamen usque pedes summo ilium a vertice tangit.
Retrogrado hic
iterum cursu convertitur Anguis.]
55
Huic non una modo caput ornans stella relucet;
verum
tempora sunt duplici fulgore notata,
e
trucibusque oculis duo fervida lumina flagrant,
atque
uno mentum radianti sidere lucet;
obstipum caput et tereti cervice reflexum
60
obtutum in caudam
majoris figere dicas.
[Opposita
extremae capitis sunt dextera caudae.]
Hoc caput hic
paullum sese, subitoque recondit,
ortus
ubi atque obitus parte admiscentur in una.
屈膝者(Engonasin / 赫拉克勒斯)。近旁,宛如一個憂傷之人疲憊的身影,有一形象在旋轉:他是誰,無人能確切告訴你,亦說不清他因何勞苦而困頓;然而人們稱他為「屈膝者」,因他被托舉著,跪伏於膝上。他以雙手伸向相反的方位,於雙肩之上張開,臂膀盡力伸展,而在那自空鼻孔噴火的長蛇的臉面之上,他踏下右腳的足跡。
Adtingens defessa velut moerentis imago
65
vertitur
: [hanc nemo certo tibi dicere possit,
aut quisnam, quo sit fessus, labor attamen illam]
Engonasin
vocitant, genibus quod nixa feratur.
[Illa
petit binis manibus diversa locorum,
atque
humeros supera tensis dispenditur ulnis,
70
et
super ora cavis spirantia naribus ignem
Serpentis
dextrae figit vestigia plantae.]
花冠(Corona)。此處安放著那頂光華無雙的花冠。這是巴克科斯為見證他對阿里阿德涅之愛,攜入天界者,置於屈膝者脊背裂開之處。就在他的雙肩之畔,那花環歇息著。緊靠持蛇者的頭顱,
Hic illa eximio
posita est fulgore Corona.
[Hanc Ariadnaeum Bacchus testatus amorem
intulit
in caelum, qua Nixi terga fatiscunt.
75
Juxta humeros
sertum est. Propter caput Anguitenentis,]
持蛇者(Ophiuchus)。希臘人以「俄菲烏科斯」這顯赫之名稱呼他——那便是屈膝者的頭;自屈膝者最高的頂端,你將極易辨認出另一形象那些皓白的星辰。在他雙肩之上,似乎固著一顆閃爍的星,其形貌、其輝光皎潔得猶如滿月返照時的光華。他那對手中氣力並不相等,縱使它們並非毫無光彩,體量亦非最小,然其輝光稀薄,光線四散。他以雙掌的雙重壓持,緊緊攥住那長蛇,他自身亦被它整個身軀所纏縛;因那長蛇自他胸下,繞住此人的腰身。然他沉沉用力,穩穩踏定步武,以雙足踩壓天蠍的雙眼與胸膛。為他右手所壓,花冠升起;而在左側,那彌諾斯的花環則觸及他面頰的最高處。
quem
claro perhibent Ophiuchon nomine Graii,
[est
caput illius, summoque ex vertice Nixi
perfacile
alterius candentia sidera nosces.]
Huic supera duplices humeros adfixa videtur
80
stella
micans tali specie, talique nitore,
[fulgeat
ut, pleno quum lumine luna refulget.
Non par est
geminis manibus vigor, et licet illis
nec
nullus splendor, nec sit parvissima moles,
attamen
est tenuis disperso lumine fulgor.]
85
Hic pressu
duplici palmarum continet Anguem,
atque eo ipse manet religatus corpore toto;
namque virum medium
Serpens sub pectore cingit.
Ille tamen
graviter nitens vestigia ponit,
atque oculos urget
pedibus pectusque Nepai.
90
[Hic
pressus dextra, surgit: sed parte sinistra
sertaque
supremae tangunt Minoia malae.
鉗(Chelae)。在他的盤曲之下,你將尋見那鉗,其身軀龐大,卻與其體量不相稱,放不出多少光亮。
Sub spira
quaeres immenso corpore Chelas,
quae
tamen haud magnum jactant pro moIe nitorem.
守熊者(Arctophylax / 牧夫座)。大熊(赫利刻)本身之後,跟著一個形貌與牧人相去不遠者,便是守熊者,俗稱牧夫(波俄忒斯),因他猶如驅趕以轅軛相連之物般,在身前趕著那熊。他明亮奪目;在他胸下,似乎固著一顆以光芒閃爍的星,名號清晰,喚作大角星。
Ipsam Helicen
sequitur non dispar forma Bubulco,]
95
Arctophylax,
vulgo qui dicitur esse Bootes,
quod
quasi temone adjunctam prae se quatit Arcton.
[Clarus hic, et] subter praecordia fixa videtur
stella
micans radiis, Arcturus nomine claro.
室女(Virgo)。此處,在牧夫的雙足之下,遙遙地走出那室女,手持明亮的麥穗,身軀熠熠生輝。無論她的父親是阿斯特賴俄斯——據說他亦是諸星座與群星之父——抑或另有其人,但願她慈祥:這便是民間流傳的故事。阿斯特賴亞昔日曾棄天界而居於大地,不曾輕慢古人的集會,亦不曾不屑於探訪女子的聚會;她不受死亡所拘,混居於凡人之中而安坐,以「正義」之名為樂;對那些聚集的長者,無論在宏大的廣場,抑或在寬闊敞開的街衢,她皆殷勤地為萬民頒布民政之法。那時尚無邪惡的紛爭,無人知曉不和,亦無凶暴的暴亂去激狂善變的群氓,凶險的海峽亦未曾為膽大的船龍所壓犁;人們只以牛牽的犁鏵耕開土地,寧願滿足於儉樸的生計而度日,女神自她豐盈的角中,將萬物足量賜予義人。只要黃金的族類尚留於聖潔的大地,她便長留。然她對白銀這金屬並不甚喜;而當世風一變,先前那番心意亦隨之改變,她極少再將她的神威繫於這更卑劣的族類。她獨自一人,自喑啞的群山間下來,傍晚時分行走,不向任何人以柔語諂媚。然一旦她來到人類的大城邑,便以駭人的言辭懲責他們邪惡的罪愆:「此後我不再屑於現身予你們看見,墮落的苗裔啊,如今你們是第一代苗裔的次等子嗣,而你們將世世代代生出愈加墮落的後人。那時凶殘的戰爭與不可言說的殺戮,將懸臨於人類之上,罪愆所伴的懲罰將如影隨形。」她如是說罷,撇下仍凝神注目於她的眾人,朝群山與叢林的荒僻處行去。這一代她交付於生命,又將它的後裔留在身後。隨即那鋼鐵的族類驟然興起,率先敢於鍛造那致命的利劍,並以手品嘗那被馴服降伏的牛犢。於是女神憎惡凡人之種,振翅飛向高處,在朱庇特的國度、天界的一隅安身;她得了一處輝煌之地:於晴朗之夜,那室女顯赫生輝,緊鄰牧夫。在她之上,她的雙肩轉動,而她的翅膀
[Hic
se] sub pedibus profert finita Booti
100
spicum
illustre tenens splendenti corpore Virgo.
[Sive
illi Astraeus pater est, qui dicitur idem
sideribus
stellisque pater, seu quilibet alter,
sit
felix: sane haec narratur fabula vulgo.
Incoluit caelo
terras Astraea relicto,
105
conventusque hominum non dedignata priorum,
sed nec femineos spernens invisere coetus,
Leti expers,
generi mortali mixta resedit,
nomine Justitiae gaudens; senibusque coactis,
sive
foro in magno, seu latipatente platea,
110
civiles populis
dictabat sedula leges.
Nec mala lis
fuerat, necdum discordia nota,
nec
fera seditio furiarat mobile vulgus,
saeva
nec audaces fuerant freta pressa carinas:
sed bubus tracto sulcantes vomere terras,]
115
malebant
tenui contenti vivere cultu,
[sufficiente Dea justis pleno omnia cornu.
Haec manet, in sanctis dum gens manet aurea terris.
Sed non argenti
nimis est laetata metallo;
moribus
at versis, prior est quoque versa voluntas,
120
raraque
pejori junxit sua numina genti.
Sola sed ex
raucis descendens montibus ibat
sub
noctem, nulli teneris blandita loquelis.
Sed simul ac magnas hominum venisset ad urbes,
improba
terrificis sic ulta est crimina verbis:
125
“Non ego me
dignor posthac monstrare videndam,
degener
o primae proles nunc altera prolis,
degeneres
iterumque iterumque habitura nepotes.
Tunc fera bella hominum generi, caedesque nefandae
impendent,
culpamque comes sua poena sequetur”.
130
Sic ait, et
populos intenta etiam ora tenentes
linquit
et ad montes silvarumque avia tendit.
Haec aetas vitam liquit, sobolemque reliquit.]
Ferrea tum vero
proles exorta repente est,
ausaque
funestum prima est fabricarier ensem,
135
et
gustare manu victum domitumque juvencum.
[Tunc
mortale exosa genus Dea in alta volavit,]
et
Jovis in regno, caelique in parte resedit;
[illustrem sortita locum, qua nocte serena
Virgo conspicuo
fulget vicina Bootae.
140
Huic humeros
supera duplices convertitur, alam
葡萄採收星(Praevindemiator / Protrygeter)。向右伸去,以希臘名「普羅特律革忒爾」相稱,那是一顆閃爍的星,其形貌與輝光正如那在浩瀚之熊尾下旋轉的一顆。那一顆確然熾烈;然為這室女,亦另有更熾烈的星辰,你只須稍費氣力便能尋見。甚至在她足前,便有一顆以巨大光亮為標記的星辰閃耀;其次第一顆升於她肩頭,第二顆升於她腰間。第三顆於她尾下、正當膝處鋪展其光。其餘者則四處散布而生輝,無名無號。
ad
dextram, Graio Protrygeter nomine dicta,
stella
micans, tali specie, tatique nitore,
qualis
et immensae sub cauda volvitur Arcti.
Illa quidem flagrans; sed et huic flagrantia plura
145
sidera,
quae parvo poteris reperire labore.
Quin etiam ante
pedes magno fulgore notata
stella
nitet: dehinc prima humeros subit, altera lumbos].
Tertia sub
caudam ad genus ipsum lumina pandit.
[Caetera
sed certo passim sine nomine fulgent.]
150
雙子(Gemini)。而那一對孿生兄弟,你將於熊首之下望見:於牠們中間之下臥著巨蟹,牠們足前所擒住者是那碩大的獅子,自身軀中抖動著顫巍巍的火焰。此處福波斯之路展開其最熾熱的烈火:那時耕作過的休田裡再無麥穗顯現;而正當太陽行經天界的蔚藍之初,隨著這輻射者的運行,那季風聚攏著撲落於深海的波濤,鼓起綿長的勁吹。那時但願我莫要愛上那需用槳的寒酸之筏,而要一艘足夠寬大、宜於乘風而舵正的船。
At natos Geminos invises sub caput Arcti:
subjectus mediae est Cancer, pedibusque tenetur
magnu’
Leo, tremulam quatiens e corpore flammam.
[Explicat hic summos ardores semita Phoebi:
tunc
nullae adparent per culta novalia spicae;
155
principioque adeo solis per caerula caeli]
hoc
motu radiantis, Etesiae in vada ponti
[procumbunt glomerati, et longo flamine spirant.
Tunc mihi non
remi placeat rati indiga, verum
Larga satis,
rectoque ad venti commoda clavo.
160
御夫(厄里克托尼俄斯 / Auriga)。你若欲認識御夫,以及御夫的群星,而那母山羊的些許傳聞已傳入你耳,連同那兩隻小羊——牠們的兩點光芒,常為人所見在狂怒的海上,於拋擲的屍首之間:你將尋見那碩大的御夫;他以整個身軀被帶動著,隱沒於雙子的左側之下。正對著他的頭,凶睛的大熊(赫利刻)守望著。那明亮的母山羊佔住他的左肩;據說她昔日曾以乳房哺育尚且年幼的雷神;朱庇特的侍者們稱她為俄勒諾斯的山羊。然而她秉有一個宏大而輝煌的星象。正對面,那兩隻小羊向凡人投出微小的火,在御夫的手中;而循著他的足跡,那生角的金牛挺身用力,以強健的身軀支撐,你憑不難的推斷便能認出它。
Si
cupis Aurigam atque Aurigae noscere stellas,
ullaque
fama tuas Caprae pervenit ad aures,
Haedorumque
simul, quorum duo lumina cernunt
saepe
per iratum jactata cadavera pontum:
Aurigam
invenies ingentem: corpore toto]
165
sub laeva Geminorum
obductus parte feretur.
Adversum caput huic Helicae truculenta tuetur.
At Capra laevum humerum clara obtinet: [illa
putatur
ubera
adhuc parvo lactenda dedisse Tonanti;
hanc
Jovis Oleniam capram dixere ministri.]
170
Verum haec est magno atque illustri praedita signo.
Contra Haedi
exiguum jaciunt mortalibus ignem
[Aurigae
in manibus: cujus vestigia servans]
corniger
est valido connixus corpore Taurus,
[quem
non difficili ratione agnoscere possis.
175
金牛(Taurus)。因有群星為它增飾,無需借自外來的星象,這些星於兩側勾勒出它鮮活的頭顱,將著名的光輝播灑於它整個額面。這些星,希臘人慣常稱之為「畢宿」(許阿得斯)。然御夫的右腳,與金牛的左角,以同一火光閃爍,二者一同被帶動。而那牛,由御夫領先,奔向廣闊的大洋,縱使牠們一同自海面平靜的波濤中升起。
Namque illum
exornant externi haud indiga signi
sidera,
quae vivum caput olli utrimque figurant,
inclyta
per totam spargentia lumina frontem.]
Has Graeci
stellas Hyadas vocitare suerunt.
[Sed
pes Aurigae dexter, cornuque sinistrum
180
Tauri uno igne micant, pariterque feruntur uterque.
At prior Auriga latum petit Oceanum bos,
quum tamen e
placidis surgant simul aequoris undis.
刻甫斯(Cepheus)。此外,伊阿索斯之子刻甫斯那最古老的家族,亦因自身的苦難而著稱;這苦難,乃身為其血脈之源的朱庇特,驟然安置於著名群星之間者。因他本人就在小熊(庫諾蘇拉)的脊背處旋轉,這伊阿索斯之子,張開手掌伸展雙臂;而自熊尾的末端,有一條準繩量出他的雙足,其間距正如足與足之距。
Quin etiam
Iasidae domus antiquissima Cephei
aerumnis est nota suis, quam Jupiter, auctor
185
progenii,
subito praeclaris intulit astris.]
Namque ipsum ad tergum Cynosurae vertitur Arcti
[Iasides, pansis distendens brachia palmis;
tantaque
ab extrema cauda disterminat Arcti
regula
utrumque pedem, quanta pes a pede distat.
190
卡西俄佩亞(Cassiepea)。然你若將目光自刻甫斯的腰帶稍稍移開,轉向那凶猛天龍的最前列,此處便是卡西俄佩亞——滿月之下你難以看清她,她星辰的形貌晦暗。因她的星辰並不稠密,相連的星宿亦不曾以各異的火光湊成一團出眾的火:而是猶如那抵住雙扇門葉的門閂,以橫木的暗力將加固的門緊緊閉鎖,這些各自分置的星辰,同樣為她勾出這般形狀;她本人亦張臂伸展,無異於一個憐憫女兒不公命運的人。
Quod si a Cephaeo paulum tua lumina balteo
dimoveas,
versus saevi agmina prima Draconis,
hic erit, haud plena poteris quam cernere luna,]
obscura
specie stellarum Cassiepea.
[Nam
non crebrae illi stellae, neque sidera juncta
195
egregium
ex variis componunt ignibus ignem:
sed
quali portas firmatas objice clavi
obcludit
vectis bifori vis obdita valvae,
talia
et hanc etiam prive disposta figurant
sidera
; et ipsa adeo passis distenditur ulnis,
200
non
secus ac sortem natae miseretur iniquam.]
安德洛墨達(Andromeda)。因緊靠她身旁,那身軀輝煌的安德洛墨達轉動著,憂傷地躲避母親的目光:夜裡欲尋見她,無需費心勞力;她的頭顱如此明亮,她的雙肩、最高處的雙足與飄垂的衣袍,皆以這般碩大的星辰燃燒。她亦將雙臂伸向不同的方位,而一如先前,如今在這浩瀚的蒼穹之中,那鎖鏈仍不曾減輕她那因沉重負累而困乏的雙掌。
Hanc namque
illustri versatur corpore propter
Andromeda,
aufugiens conspectum moesta parentis:
[quam
non sollicitus noctu labor inquirendi;
tam clarum caput est, tam magno sidere flagrant
205
ambo humeri,
summique pedes, vestesque fluentes.
Haec etiam in
varias distendit brachia partes,
utque
prius, sic nunc in magno vincula mundo
non
relevant duro defessas pondere palmas.]
天馬(Equus / 珀伽索斯)。緊靠她,那匹天馬甩動鬃毛,閃著粼粼光輝,以腹部觸及她的頭頂,又有一顆星相連,以共有的光亮維繫著這兩個形象,意欲自群星中織出一個永恆的結。然有三顆星描繪出這駿馬的脅腹與肩臂,這些星彼此相隔等距,光彩出眾,連那高昂的頭與修長的頸都不能與之相比;而它那燃燒之頷的末端有一顆星,輝光不讓於其餘四顆,自身就在群輝之間居中而生光。他在此處並非四足之獸,而是至腹中為止,這高貴的奔駿顯出它那令人崇敬的面龐。相傳他昔日曾在赫利孔最高的山脊旁,賜予我等那「馬泉」(希波克瑞涅)之水。那時阿俄尼亞之山的青翠尚未為那豐沛的泉液所潤:這高貴之駒的蹄子甫一踏地,一道宏大的泉水便立時迸湧而出,最早的牧人因此稱它為「馬泉」。那泉自巖間滴落,灌溉你的田疇,忒斯皮埃之地啊;而那天馬,為報這般厚賜,增飾著偉大天界那明亮的內殿。
Huic Equus ille jubam quatiens fulgore micanti
210
summum contingit caput alvo, stellaque jungens
una
tenet duplices communi lumine formas,
aeternum ex astris
cupiens connectere nodum.
[Sed latus atque armos depingunt terna caballi,
aequali
a sese spatio quae sidera distant,
215
eximio
fulgore, quibus par nec caput altum,
nec
longa est cervix: flagrantis at ultima malae
quatuor
his aliis non cedat stella nitore,
fulgentes inter stellas
media ipsa refulgens.
Non equidem hic
quadrupes, verum media tenus alvo
220
conspicuus profert sonipes venerabilis ora.
Hunc fama est
olim propter juga summa Heliconis
Hippocrenaeum
nobis donasse liquorem.
Tunc nondum
Aonii maduere virentia montis
fecundo
latice: ut generosi prima cabalii
225
ungula humum feriit, simul ingens prosiliit fons,
unde
caballinum primi vocitare bubulci.
Ille quidem stillans e saxis irrigat agros,
Thespia terra,
tuos; sed Equus, pro munere tanto,
exornat
magni penetralia lucida caeli.]
230
白羊(Aries)。其次緊附著者乃白羊,連同它扭曲的雙角。它確然永遠沿其漫長的軌道被驅動,跑得並不比小熊(庫諾蘇拉)那星座更緩,卻黯淡而朦朧,彷彿月亮鈍磨了它火焰的鋒芒,它繞著安德洛墨達的腰帶旋轉。就近,在她下方,你能憑這憑依認出它:因它踏過天界中央的部位,正如先前那鉗,還有那能辨出俄里翁胸膛的所在。
Exin contortis Aries cum cornibus haeret.
[Ille quidem aeternum longos agitatus in orbes
segnior haud currit signo Cynosuridos Arcti,
languidus
obscurusque tamen, ceu luna retundat
flammae
aciem, Andromedae se propter cingula volvit.]
Cominus hanc
subter possis cognoscere fultum:
235
nam caeli mediam partem terit, ut prius illae
Chelae, tum
pectus qua cernitur Orionis.
三角(Deltoton)。近旁你將看見一個小小的星象,於安德洛墨達明亮的胸下,希臘人慣常稱之為「德爾托同」,因這圖形閃耀著與他們那個字母相似的形狀。它的兩邊各以相似的長度勾出而凸顯;然它一邊的三分之一處卻不然,因那邊較短,然而它以遠為稠密的星辰而光彩奪目。
Et prope conspicies parvum, sub pectore claro
Andromedae,
signum, Deltoton dicere Graii
240
quod
soliti, simili quia forma litera claret.
Huic spatio
ductum simili latus exstat utrumque;
at non tertia pars lateris; namque est minor illis,
sed
stellis longe densis praeclara relucet.
雙魚(Pisces)。略低一些者乃白羊,更偏向南風;甚而比它更迅疾者,是那雙魚,其中一條略略前游,更多地為北風那駭響的雙翼所觸及。而自牠們的尾端,宛如兩條青銅的鎖鏈,久久分張地穿行於群光之間,最終於一顆星上共同相繫,古人慣常稱這顆星為「天結」。
Inferior paullo
est Aries, et flamen ad Austi
245
inclinatior, atque etiam vehementius illo
Pisces, quorum
alter paullum praelabitur ante,
et magis
horrisonis Aquilonis tangitur alis.
Atque horum e
caudis duplices velut aere catenae,
discessuque diu versae per lumina serpunt,
250
Atque una tandem in stella communiter haerent,
quam
Veteres soliti caelestem dicere Nodum.
珀耳修斯(Perseus)。你若自安德洛墨達的左肩繼續尋去,便能認出置於她上方的那條魚;自她足邊所生者,你將望見偉大朱庇特之子珀耳修斯,珀耳修斯將這雙足擎於肩上,身軀穩穩立定,其時陣風自北方最高的天域勁吹。他向卡西俄佩亞的座位伸出右手,雙足分開,束著合腳的飛翅之履,彷彿滿身塵土,驟然自地面騰躍而起,化作旅人,於那巨大的穹頂之下,將自身載入天界。
Andromedae
laevo ex humero si quaerere perges,
adpositum
supera poteris cognoscere Piscem:
e
pedibus natum summo Jove Persea vises,
255
quos humeris retinet defixo corpore Perseus,
quum
summa ab regione Aquilonis flamina pulsant.
Hic dextram ad sedes intendit Cassiepeae,
diversosque pedes, vinctos talaribus aptis,
pulverulentus uti de terra elapsu’ repente,
260
in
caelum vector magno sub culmine portat.
昴星團(Vergiliae)。而緊靠那左膝,四面分布著你將看見的小小昴星團,光芒纖細。依古老的習俗,這七顆星俗稱昴宿,然實際所見者,四下裡只有六顆小星。然而不該以為其中一顆已然殞滅;倒不如說,是眾人無憑無據、輕率妄斷地稱之為七,正如古時的詩人所定,他們以一個永恆之名讓她們個個流芳百世:阿爾庫俄涅、墨洛佩、刻萊諾、塔宇革忒、厄勒克特拉、斯忒洛佩,連同那至聖的瑪婭。她們以微小的光滑移,發出纖弱之輝:然而這星象之名卻宏大,被稱為顯赫,因它既昭示夏季的肇始,此後又預示冬令時節的來臨,提醒凡人將種子託付給大地。
At propter
laevum genus omni ex parte locatas
parvas
Vergilias tenui cum luce videbis.
Hae septem vulgo perhibentur more vetusto
stellae,
cernuntur vero sex undique parvae.
265
At non
interiisse putari convenit unam;
sed
frustra temere a vulgo ratione sine ulla
septem dicier, ut veteres statuere poetae,
aeterno
cunctas aevo qui nomine dignant:
Alcyone,
Meropeque, Celaeno, Taygeteque,
270
Electra,
Steropeque, simul sanctissima Maia.
Hae tenues
parvo labentes lumine lucent:
at
magnum nomen signi, clarumque vocatur,
propterea
quod et aestatis primordia clarat,
et post, hiberni praepandens temporis ortus,
275
admonet, ut mandent
mortales semina terris.
天琴(Lyra)。其次可見那豎琴,輕輕安放,彎曲成形;相傳昔日墨丘利曾以他小小的手,在搖籃中將它製成,安置於高處的座位;它滑落下來,歇於屈膝者的左膝旁,卡在屈膝者彎曲的膝與天鳥之首之間。
Inde Fides
leviter posita et convexa videtur;
Mercurius parvis manibus quam dicitur olim
in
cunis fabricatus in alta sede locasse;
quae
genus ad laevum Nixi delapsa resedit,
280
atque inter flexum
genus, et caput Alitis haesit.
天鵝(Cycnus)。因那裡有天鳥,那有翼者,飛翔於天界寬廣的覆蓋之下,滑行間以雙翼劃開空氣。它的一部分晦暗,毫無光亮;另一部分所燃之光,既不微弱,亦不明亮,而是自身軀中抖出一片中等的光。它的右翼極欲撲擊刻甫斯的右掌;而此刻那強健天馬有翼之軀的翼旁,它的蹄已猛然向下彎垂。
Namque est Ales avis, lato sub tegmine caeli
quae volat, et
serpens geminis secat aera pennis.
Altera pars huic obscura est, et luminis expers:
altera nec parvis, nec claris lucibus ardet,
285
sed
mediocre jacit quatiens e corpore lumen.
Haec dextram
Cephei dextro pede pellere palmam
gestit
; jam vero clinata est ungula vemens
fortis
Equi propter pennati corporis alam.
天馬、摩羯與寶瓶(Equus)。而那天馬本身,滑行之際,為雙魚所擒;它右側的頸,則受寶瓶座(提水者)的輕撫。天馬之威光臨大地的降落處,要遲於那自強健身軀中喘吐寒霜的冷峻摩羯,那在自己軌道中負鬃的碩大摩羯;當提坦以不滅之光為它披衣,他便在隆冬時節彎轉、驅回他的車駕。切莫貪圖於此月裡將自身託付於海:因白晝的時段滑過得並不長久;冬夜亦不會以迅捷的軌程旋過;濕潤的曙光不會因你的怨歎而更早現身,作那明亮太陽的先驅。而南風將以猛力擊打深淵;那時你龜裂的身軀將因瑟瑟的寒冷而顫抖。然而歲月如今正流過整整一季,不讓位於任何星象,亦不躲避任何勁吹,更不懼那以威脅之吼咆哮的灰白波濤。然而水手們,宛如水雞,宛如泅水的潛鳥,將焦灼的目光投遍整片海洋,徒然尋覓那無處聽命於他們的岸濱,其間只一塊薄板將他們與幽冥的奧爾庫斯隔開。
Ipse autem
labens utrisque Equus ille tenetur
290
Piscibus; huic cervix dextra mulcetur Aquari.
Serius haec
obitus terrai visit Equi vis,
quam
gelidum valido de corpore frigus anhelans
corpore
setifero magno Capricornus in orbe;
quem
quum perpetuo vestivit lumine Titan,
295
brumali flectens
contorquet tempore currum.
Hoc cave te ponto studeas committere mense:
nam non
longinquum spatium labere diurnum;
non
hiberna cito volvetur curriculo nox:
humida
non sese vestris aurora querelis
300
ocius
ostendet, clari praenuntia solis.
At validis aequor pulsabit viribus Auster:
tum
fissum tremulo quatietur frigore corpus.
Sed tamen anni
jam labuntur tempore toto,
nec cui
signorum cedunt, neque flamina vitant,
305
nec
metuunt canos minitanti murmure fluctus.
[At nautae, fulicae similes, mergoque natanti,
anxia
per totum jactantes lumina pontum,
necquidquam nusquam parentia litora quaerunt,
dum tenuis nigro
tabula hos distinguit ab Orco].
310
射手(Sagittipotens / 人馬座)。而在上面那一月裡,當航船與海洋為人遍歷,當射手擎起太陽的圓輪,莫以為有輕得多的危險逼臨,你須謹慎地在黑暗降臨之前將船尾拖上岸。因如今近在咫尺,光明只短暫可得。水手們能憑這徵象將臨而預知:因夜將墜落之際,便可看見那天蠍如何現身,高高升起,以其身軀之力在身後拖曳那彎曲的弓。然天蠍並不遠在其前,卻先一步出於波濤。此刻你將看見上方那小熊之首正在那裡,更挺直地朝著最高的軌道旋轉。隨即俄里翁如今已將整個身軀埋藏,近在夜的盡頭,而刻甫斯隱沒至深處,直至腰際,為那隻手推入幽影。
Atque etiam
supero, navi pelagoque vagato,
mense,
Sagittipotens solis quum sustinet orbem,
[non
multo leviora putes instare pericla,
ante nigras cautus
tenebras subducere puppim].
Nam jam
comminus exiguo lux tempore praesto est.
315
Hoc signum
veniens poterunt praenoscere nautae:
nam
prope praecipitante licebit visere nocte,
ut sese
ostendens emergit Scorpius alte,
posteriore trahens flexum vi corporis Arcum.
[Sed Nepa non multum prior, at prior exit ab undis.]
320
Jam supera
cernes Arcti caput esse minoris,
et magis erectum
ad summum versarier orbem.
Tum sese Orion
toto jam corpore condit
extrema
prope nocte, et Cepheus conditur alto
lumborum
tenus, a palma depulsus ad umbras.
325
天箭(Sagitta)。此處,沒有射者,唯有一支生輝的箭臥著,緊靠它,那羽翼明亮的天鳥盤旋而過;它略略更偏向北方的微風。
Hic, missore
vacans, fulgens jacet una Sagitta,
quam propter nitens penna convolvitur Ales;
et
clinata magis paullo est Aquilonis ad auras.
天鷹(Aquila)。而緊靠它,那天鷹以熾熱的身軀負載自身,以顫動的雙翼輕撫那載火的太空,它身軀並不過分龐大,卻向憂愁的水手昭示一個攪動海面、令人沉重的徵象。
At propter se
Aquila ardenti cum corpore portat,
igniferum mulcens tremebundis aethera pennis,
330
non
nimis ingenti cum corpore, sed grave moestis
ostendit
nautis perturbans aequora signum.
海豚(Delphinus)。其次,緊靠那碩大摩羯的雙角,那彎曲的海豚臥著,所映之輝並不過盛;除了它額前所列的那四顆星——唯一的間隔將牠們分成兩對:其餘的部分,寬廣地以纖光游走。那些自它閃耀之口生輝的光,處於朝向北風的寒冷地帶,又介於那空間與歡悅太陽的足跡之間。而海豚較低的部分,似乎鋪展於太陽之路與風的勁吹之間,正是最高之南風以其威力奔湧而出之處。
Tum magni
curvus Capricorni cornua propter
Delphinus
jacet, haud uimio lustratu’ nitore;
praeter
quadruplices stellas in fronte Iocatas,
335
quas
intervallum binas disterminat unum:
caetera
pars lata tenui cum lumine serpit.
Illae quae
fulgent luces ex ore corusco,
sunt
inter partes gelidas Aquilone locatae,
atque
inter spatium et laeti vestigia solis.
340
At pars inferior Delphini fusa videtur
inter
solis iter, simul inter flamina venti,
viribus
erumpit qua summi spiritus Austri.
俄里翁(Orion)。其後,俄里翁以斜傾的身軀用力,擎住那凶睛金牛較低的部位。凡在晴朗之夜仰望天空,而未曾見他廣布於天者,實難指望自身能認得其餘的星象。
Exinde Orion,
obliquo corpore nitens,
inferiora
tenet truculenti corpora Tauri.
345
Quem qui,
suspiciens in caelum nocte serena,
late
dispensum non viderit, haud ita vero
caetera
se speret cognoscere signa potesse.
天犬(Canis / 天狼星)。因在他足下,以赤紅之光閃耀著那熾烈的天犬,以群星之光返照生輝。一片晦暗的腹部覆於它胸下;它雖自整個狂暴的身軀噴吐火焰,卻並不以強勁的吹息迸出炎熱的烈火。那灼人的光華全自它口中投向凡人:希臘人以「天狼」(西里俄斯)這顯赫之名稱它。當這天犬與太陽一同升至天界的高處,它便不容樹木在枝葉的遮蔽下徒然將果實懸而不結。因那些根鬚為大地所抱持緊握者,這天犬便增益其生氣,以生命之火輕撫;而那些根鬚不能劈入土地者,它則剝去枝上的葉、幹上的皮。我等亦覺出它正朝西方的岸濱伸展。其餘的星辰則黯弱,難以勾畫它的肢體。
Namque pedes subter rutilo cum lumine claret
fervidus
ille Canis, stellarum luce refulgens.
350
Hunc tegit
obscurus subter praecordia venter:
nec
toto spirans rabido de corpore flammam
aestiferos
validis erumpit flatibus ignes.
Totus ab ore micans jacitur mortalibus ardor:
[Sirion
hunc Graeci praeclaro nomine dicunt.]
355
Hic ubi se
pariter cum sole in culmina caeli
extulit, haud patitur foliorum tegmine frustra
suspensos
animas arbusta ornata tenere.
Nam
quorum stirpes tellus amplexa prehendit,
haec
augens anima, vitali flamme mulcet.
360
At quorum nequeunt radices findere terras,
denudat foliis ramos et
cortice truncos.
[Tendentem occiduas etiam hunc sentimus ad oras.
Caetera
signandis sunt languida sidera membris.]
天兔(Lepus)。緊靠它,又在我等先前所說的俄里翁的足下,臥著那捷足的天兔。它在奔逃,懼怕那尖喙駭人的撲擊,瑟瑟發抖:因那天犬以敵意的奔勢追逐它的蹤跡,驅它倉皇前竄,連方才稍稍升起之時亦是如此,身軀從不疲倦,從不止息它的奔程。
Hunc propter, subterque pedes, quos diximus ante,
365
Orioni’ jacet levipes Lepus. Hic fugit, ictus
horrificos metuens rostri tremebundus acuti:
nam
Canis infesto sequitur vestigia cursu
praecipantem agitans, oriens jam denique paullum,
curriculum numquam defesso corpore sedans.
370
南船(Argo)。而在天犬的尾旁,那南船蜿蜒前滑,將它掉轉的船尾連同其光帶於身前;不似別的船,慣於在深海中將船首向前擺放,以喙劃開尼普頓的草場;而是掉頭朝後,載著自身穿過天界的諸域。正如水手們欲靠近安全的港灣時,便連同那巨大的分量將船掉轉,將倒轉的船尾拖向所盼的岸濱;那古老的南船便如此掉轉,滑過高天;自船首直至高聳的桅杆,它沒有光,而自桅杆至船尾,則以清亮之輝可見。隨後那舵,以散布之光生輝,觸及那明亮天犬最末的蹤跡。
At Canis ad caudam serpens prolabitur Argo,
conversam
prae se portans cum lumine puppim:
non
aliae naves ut in alto ponere proras
ante
solent, rostro Neptunia prata secantes;
sed
conversa retro caeli se per loca portat.
375
Sicut quum
coeptant tutos contingere portus,
obvertunt
navem magno cum pondere nautae,
aversamque trahunt optata ad litora puppim;
sic
conversa vetus super aethera labitur Argo;
atque
usque a prora ad celsum sine lumine malum,
380
a malo
ad puppim clara cum luce videtur.
Inde
gubernaclum, dispersa lumine fulgens,
clari
posteriora Canis vestigia tangit.
海怪(Pistrix / 鯨魚座)。其次,那遠處、安置於安全之地的凶猛海怪,仍探尋著搜索安德洛墨達,循蹤追她,它遍布於北方強勁的微風一側,在那蔚藍之中,止於南方的境域。
Exin semotam
procul in tutoque Iocatam
Andromedam
tamen explorans fera quaerere Pistrix
385
pergit,
et usque sitam validas Aquilonis ad auras
caerula
vestigat, finita in partibus Austri.
長河(Eridanus / 厄里達諾斯)。白羊遮覆著她,鱗身的雙魚亦遮覆著她,而她以身軀觸及那明亮河流的兩岸。因你亦將看見厄里達諾斯置於天界的一隅,那以巨力奔流的悲慟之河,法厄同憂傷的姊妹們常以淚水將它噴灑,以哀慟之聲詠唱他的死亡。你能在俄里翁左腳之下看見這條游蛇;你還將看見那長長的鎖鏈,它們擒住雙魚,置於魚尾的部分,與河水相混,向後折返至海怪的脊背。此處它們由一顆星所繫,那星乃海怪的脊柱自身所投出,以強光生輝。其次,許多以纖光閃爍的小星被見鋪灑、散布於海怪之間,連同天兔因懼怕那利齒的撕咬所遮覆的一切星辰,以及那舵。古人似乎不曾為這些星確立名號,亦不曾確立其形。因那些自然以明星所磨亮、又以各異之光描繪勾勒其形者,群星的那位看守便以法度為之標記,並以真名為天界的星象命名。然這些以微光鋪灑、形貌相似、輝光相等的星辰,他卻無法以一個可辨的圖形為我等昭示清楚。
Hanc Aries
tegit, et squammoso corpore Pisces,
fluminis illustris
tangentem corpore ripas.
Namque etiam
Eridanum cernes in parte Iocatum
390
caeli,
funestum magnis cum viribus amnem,
quem lacrymis moestae Phaethontis saepe sorores
sparserunt, letum moerenti voce canentes.
Hunc Orionis
sub laeva cernere planta
Serpentem
poteris; proceraque Vincla videbis,
395
quae
retinent Pisces, caudarum parte locata,
flumine
mixta retro ad Pistricis terga reverti.
Hic una stella
nectuntur, quam jacit ex se
Pistricis spina
valida cum luce refulgens.
Exinde exiguae
tenui cum lumine multae
400
inter
Pistricem fusae sparsaeque videntur
atque
gubernaclum stellae quas contegit omnes
formidans acrem morsum
Lepus. His neque nomen,
nec
formam Veteres certam statuisse videntur.
Nam quas
sideribus claris natura polivit,
405
et
vario pinxit distinguens lumine formas,
has ille astrorum custos ratione notavit,
signaque
signavit caelestia nomine vero.
Has autem, quae sunt parvo cum lumine fusae,
consimili
specie stellas, parilique nitore,
410
non
potuit nobis nota clarare figura.
南魚(Piscis Australis)。其次,那人們慣常稱作南魚者,比摩羯更低地旋轉,朝向南方,守望著海怪,遠離那別的雙魚而懸於其處。
Exinde,
Australem soliti quem dicere Piscem,
volvitur
inferior Capricorno versus ad Austrum,
Pistricem observans, procul illis Piscibus haerens.
寶瓶(Aquarius)。而近旁你將看見,全然無名的,介於海怪與我等所稱的南魚之間,是那散布於輻射寶瓶座足下的星辰。緊靠牠們,寶瓶座以右手傾倒那晦暗的水流,那水流以其星辰微弱的皓白生輝。然而眾星之中,有兩點光芒廣布生輝:一點將見於寶瓶座碩大的雙足之下;另一點,自泉水冰冷的流中墜落,黏附於海怪那生刺之尾下;這些纖弱的星辰,被冠以「眾水」之名。此處另有些以微光生輝的星飛掠,潛行於那碩大持弓者足前的蹤跡之下,黯然無名地隱退。
At prope conspicies expertes nominis omnes,
415
inter
Pistricem et Piscem quem diximus Austri,
stellas
sub pedibus sparsas radiantis Aquari.
Propter
Aquarius obscurum dextra nigat amnem,
exiguo
qui stellarum candore nitescit.
E multis tamen
his duo late lumina fulgent:
420
unum
sub magnis pedibus cernetur Aquari:
quod
superest, gelido delapsum flumine fontis,
spiniferam subter caudam Pistricis adhaesit;
hae
tenues stellae perhibentur nomine Aquai.
Hic aliae
volitant parvo cum lumine clarae,
425
atque
priora pedum subeunt vestigia magni
Arcitenentis,
et obscurae sine nomine cedunt.
天壇(Ara)。其次,緊靠天蠍那生輝的尖端,你將看見那天壇,南風以其勁吹輕撫著它,它只在短暫的時辰裡掠過上方的門限:因它遠置於大角星對面的一側。朱庇特給了大角星上方宏大的空間;給天壇他則在下方安置了一個小小的軌道。然而這夜以其永恆的軌程探訪這些地帶,向水手們賜下眾人皆能識得的徵象,憐憫人四面八方所懼的厄運。因當你看見那天壇,在無烏雲之時,生輝地置於天界中央的天域之下,而其上部為幽暗的霧靄所遮,那時,你須躲避,逃開那以巨力相迫的南風:你若先見而避過了它,將一切索具謹慎安置妥當,便能安然滑過波濤。然若有沉重的風裹著猛烈的勁吹襲來,它將以堅定的桅木之力折斷高聳的桅杆,以致沒有什麼東西能平息那凶暴的風暴,除非那天壇開始將幽暗的烏雲自北方一側驅開,以驟起的微風將它吹散。
Inde Nepae cernes propter fulgentis acumen
Aram,
quam flatu permulcet spiritus Austri,
exiguo
superum quae limina tempore tranat:
430
nam
procul Arcturo est adversa parte locata.
Arcturo magnum
spatium supera dedit, orbem
Jupiter huic
parvum inferiore in parte locavit.
Haec tamen
aeterno invisens loca curriculo nox
signa
dedit nautis, cuncti quae noscere possent,
435
commiserans
hominum metuendos undique casus.
Nam quum
fulgentem cernes, sine nubibus atris,
Aram sub media
caeli regione locatam,
a summa
parte obscura caligine tectam,
tum
validis fugito devitans viribus Austrum:
440
quem si
prospiciens vitaveris, omnia caute
armamenta
locans, tuto labere per undas.
Sin gravis
inciderit vehementi flamme ventus,
perfringet celsos defixo robore malos,
ut res
nulla feras possit mulcere procellas,
ni
parte ex Aquilonis opacam pellere nubem
coeperit, et subitis
auris diduxerit Ara.
半人馬(Centaurus)。而若那半人馬的雙肩居於中天,他自身為一片暗藍的雲所裹而被帶動,又以一層薄影為那昏暗的天壇披衣,那時於眾星象降落之際,便須懼怕西風之力。然那半人馬,置於高處的座位,正當那灼亮生輝的天蠍挺身而入之處,在此之下,他將自身那屬人的部分前伸,退避著,急著將他的馬身置於鉗爪之下。此處,他伸出右手——那廣大的四足獸被擒之處,無一希臘人曾給它確切之名——他伸將過去,凶猛地朝那輝煌的天壇退去。
Sin humeros
medio in caelo Centaurus habebit,
ipseque caerulea contectus nube feretur,
atque
Aram tenui caligans vestiet umbra,
450
ad
signorum obitum vis est metuenda Favoni.
Ille autem
Centaurus in alta sede Iocatus,
qua
sese clarum collucens Scorpius infert,
hac subter partem praeportans ipse virilem
cedit,
Equi partes properans subjungere Chelis.
455
Hic dextram
porgens, quadrupes qua vasta tenetur,
quam
nemo certo donavit nomine Graium,
tendit,
et illustrem truculentus cedit ad Aram.
長蛇(Hydra)。此處那長蛇自下方諸域昂然舉起自身,以陡急的滑勢,身軀蜿蜒,游行而進。它將頭與雙眼扭向天蠍的脊背,又以拱曲的盤環潛入獅子的下方,以光滑的尾輕觸那半人馬,滑溜溜地:在它盤環的中央,生輝的巨爵返照而光:在它末端,那以羽身閃爍的烏鴉以喙啄擊。而此處,正在雙子本身之下,天犬之前,是那以希臘名「小犬」(普羅庫翁)相稱者。這些便是你於夜間守望、又願認識蒼穹永恆之運行時,將見其按合法軌程巡行於天的星象。因那慣於穿行十二星象之圈的五顆星,無法以同樣的法度來標記;因牠們行程中所留的蹤跡,並不總是被帶動著、磨過同一片空間。故牠們寧願遊蕩,穿行於天界的雲間,以各異之運行去丈量自己的軌道。牠們造就了漫長歲月的大年,當牠們回到蒼穹覆蓋之下同一星象之時:牠們全部的行程,我如今無法一一展開。然那些永遠在固定軌道中旋轉的星,固著的星,我將連同那些宏大的圈,一併向萬民陳說。
Hic sese
infernis de partibus erigit Hydra
praecipiti lapsu, flexo cum corpore serpens.
460
Haec caput atque oculos torquens ad terga Nepai,
convexoque sinu subiens inferna Leonis,
Centaurum leni
contingit lubrica cauda:
in
medioque sinu fulgens Cratera relucet:
extremum
nitens plumato corpore Corvus
465
rostro tundit. Et hic,
Gemninis est ille sub ipsis
ante
Canis, Graio Procyon qui nomine fertur.
Haec sunt, quae
visens nocturno tempore signa,
aeternumque volens mundi cognosecre motum,
legitimo
cernes caelum lustrantia cursu.
470
Nam quae
per bis sex Signorum labier orbem
quinque
solent stellae, simili ratione notari
non
possunt; quia, quae faciunt vestigia cursu,
non
eadem semper spatio protrita feruntur.
Sic malunt
errare vagae per nubila caeli,
475
atque
suos vario motu metirier orbes.
Hae faciunt
magnos Ionginqui temponis annos,
quum
redeunt ad idem caeli sub tegmine signum:
quarum
ego nunc nequeo totos evolvere cursus.
Verum haec,
quae semper certo volvuntur in orbe,
480
fixa, simul magnos
edemus gentibus orbes.
天界諸圈。有四個圈,以永恆之光巡行於蒼穹,載著星辰被帶動,承負著牠們的星象,環抱大地,撐於天界的覆蓋之下:你將自牠們認識那飛逝的歲月之光,那些以稠密星象點綴、可供辨識的光。其次那些宏大的圈,以巨光而寬闊,彼此相繫,以天界的結相扣,你將看見兩個與另兩個相隔等距。因你若於夜間認識天空,其時沒有昏濛的霧靄抹去群星,月亮亦不曾以滿光蓋過眾星,而你已見一道宏大、皓白的圈生輝地蜿蜒:這便是那以過盛之白生輝、被稱作「乳路」的圈。它並不織出一個連綿不斷的軌。另有四圈以相似的體量被帶動:據說其中有圈在跨度上遠勝上面那兩個,廣闊地巡行於天界的穹窿。其中一圈,觸及北方的微風而旋轉,尋向雙子明亮的面龐;繼而將那燃燒的膝收於自身之內,載著御夫的雙肩。珀耳修斯以他的左小腿與左肩觸及這圈。而它則為安德洛墨達的右側所擎;她的手望向北方,肘望向南方。天馬將雙足踏於其上;同時那天鳥安放其首,身軀彎折,安放其背。持蛇者以雙肩抵住它。而那室女,退避著,以身軀躲開它,追隨南方。然那整段跨度,將為碩大的獅子所披覆,還有那以清光生輝的巨蟹,夏日的太陽便在此中駐足、回轉其軌程,以居中的身軀標出它的行程。此處它在中間整個被分開:而那另一物,在蟹殼中空的覆蓋之下,內外皆有光:然那凶暴獅子可怖之力,以其強健的胸膛與腹部佔住這圈。你若能將這圈認作分為八份,便將發現:在上方的軌道裡,有五份以等距旋轉,餘下三份,乃那下界之力於夜間所頻頻出沒者。一份自玻瑞阿斯的微風處與巨蟹相連;另一份則正對面,自下界的南風處抵住。分割中間,這一份在摩羯之下切過,又切過那傾倒寒流之寶瓶座的雙足,切過那暗藍凶猛海怪的尾,以及那生輝的天兔;繼而是天犬的雙足,並且以清亮之光擎住那寬廣的阿爾戈船;還有半人馬的脊背,又承載著天蠍的尖端;繼而佔住射手那張開的弓。這圈,自北方那清亮作響的微風向南方退讓,太陽燃燒的輪最後才觸及它;此後,在隆冬時節彎轉,它便收回它高處的座位。這圈得分得五份歸於夜,三份據說歸於上方的光。在這兩者之間,它似乎保有中間那一份,其寬闊正如那生輝的乳路之圈:在此圈中,於秋季、又於春日之光裡,太陽使白晝的跨度與黑夜的時段相等。擎著這圈的白羊,整個身軀微微生輝,那碩大的金牛屈膝用力抵住。俄里翁被帶動著,以明亮的胸膛觸及它。長蛇以其盤曲擎住它;巨爵與烏鴉附著其上,還有鉗爪的少許星辰:同樣,持蛇者的雙膝,以及那天鳥——至高朱庇特有翼的信使——亦逼近其上;緊靠它,天馬以其頭與頸上之光觸及它。這些,天軸以等距分隔而承負,自天界最高的頂端穿行其間。而那第四圈,以其清光,在其最外的部分擎住最外的諸軌,同時自中間、於其中段被切開,斜斜地被帶動其間,以光生輝:以致無人——縱使最博學的帕拉斯曾以她神聖之手親授他工技原理中那精巧的技藝——亦無法將那些扭曲的圈旋得如此靈巧,一如它們在天界憑神威所彎成的模樣,環束著大地,以光增飾蒼穹,以橫亙的頂端擎住撐定的星辰。這四圈盡皆以同一運行旋轉。然唯有那一圈,斜斜地纏繞於三圈之間,其軌程居於大地之上的高度,恰如摩羯在跨度上與巨蟹相隔之遠;而在大地之下,那空間亦必相等。又如我等自身的目光所投出的光線之長,我等憑它觸及天界這拱形之軌,便有六份這樣的部分能列於其下,各以等距擎住兩個天界的星象。這圈,希臘人稱之為「黃道」;我等拉丁人將以真名稱它為「載象之軌」:因它旋轉著,載有那十二個燃燒的星象。載暑的巨蟹是其一,舒展著它熾熱的星辰。其下,那獅子凶冷之力生輝地退讓,室女以赤紅之身追隨它而生輝,繼而是以清光前擲的鉗爪;那天蠍宏大之力隨之而至,生輝奪目。其後射手以右手擎著那彎曲的弓。他之後,摩羯昂首前行而進。繼而那濕潤的寶瓶座為這軌在其位上生輝。其次那帶鱗的雙魚蜿蜒嬉游;牠們的同伴是白羊,以暗光滑移,還有那金牛,屈膝、身軀前擲,以及那雙子,以其光投出明亮之火。這些,太陽以永恆之光巡行旋轉,以其回轉的軌程完成一年的諸季。那被驅於大地之下、行將走完的軌有多少,其敞露於凡人之上者便恰有多少。六個星象永遠在每一夜裡退讓滑移,而蒼穹再度望見同樣多的生輝星象。這段跨度,黑夜以其盲昧的幽影穿行而盡,那是入夜之初留於大地之上、由載象之軌與眾星象之序所撐持的部分。
Quatuor,
aeterno lustrantes lumine mundum,
orbes
stelligeri portantes signa feruntur,
amplexi
terram, caeli sub tegmine fulti:
e
quibus annorum volitantia iumina nosces,
485
quae
densis distincta licebit cernere signis.
Tum magnos
orbes magno cum lumine latos,
vinctos inter se, et nodis caelestibus aptos,
atque
pari spatio duo cernes esse duobus.
Nam si nocturno
cognoscens tempore caelum,
490
quum neque caligans detersit sidera nubes,
nec
pleno stellas superavit lumine Luna,
vidisti
magnum candentem serpere Circum:
lacteus hic nimio
fulgens candore notatur.
Hic non
perpetuum detexens conficit orbem.
495
Quatuor huic
simili nitentes mole feruntur:
sed
spatio multum superis praestare duobus
dicitur,
et late caeli lustrare cavernas.
Quorum alter tangens Aquilonis vertitur auras,
ora
petens geminorum illustria; tum genus ardens
500
in sese
retinens Aurigae portat utrumque.
Hunc sura laeva
Perseus humeroque sinistro
tangit. At
Andromedae dextra de parte tenetur;
[cui manus ad Boream,
cubitus cuis spectat ad Austrum].
Imponitque pedes duplices Equus; et simul Ales
505
ponit avis caput, et
clinato corpore tergum.
Anguitenens
humeris connititur. Illa recedens
Austrum
consequitur devitans corpore Virgo.
At vero totum spatium convestiet orbis
magnu’
Leo, et claro collucens lumine Cancer,
510
in quo
consistens convertit curriculum Sol
aestivus,
medio distinguens corpore cursus.
Hic totus medius curco disjungitur: iste
subter
testarum cava tegmina, et intus et extra
lumen
habens: saevi sed vis horrenda Leonis
515
pectoribus validis, atque alvo possidet orbem.
Hunc octo in
partes divisum noscere circum
si
potes, invenies supero convertier orbe
quinque
pari spatio, partes tres esse relictas,
tempore
nocturno quas vis inferna frequentat.
520
[Ille
quidem a Boreae] Cancro connectitur [auris;]
alter
ab infernis [contra connititur] Austris.
Distribuens medium subter secat hic Capricornum,
atque pedes gelidum rivum fundentis Aquari,
caeruleaeque feram caudam Pistricis, et illum
525
fulgentem Leporem; inde pedes Canis, et simul
amplam
Argoam retinet
claro cum lumine Navem;
tergaque
Centauri, atque Nepai portat acumen:
inde
Sagittari defixum possidet arcum.
Hunc, a clarisonis auris Aquilonis ad Austrum
530
cedens,
postremum tangit rota fervida Solis;
exinde
in superas brumali tempore flexus
se
recipit sedes. Huic orbi quinque tributae
nocturnae
partes, supera tres luce dicantur.
Hosce inter
mediam partem retinere videtur
535
tantus quantus erit collucens lacteus orbis:
in quo
autumnali, atque iterum sol lumine verno
exaequat spatium lucis
cum tempore noctis.
Hunc retinens Aries sublucet corpore totus,
atque
genu flexo Taurus connititur ingens.
540
Orion claro
contingens pectore fertur.
Hydra tenet flexu; Cratera et Corvus adhaeret,
et
paucae e Chelis stellae: simul Anguitenentis
sunt genua, et summi Jovis Ales nuntius instat;
propter Equus capite,
et cervicum lumine tangit.
545
Hosce aequo spatio dejunctos sustinet axis,
Per medios
summo caeli de vertice tranans.
Ille autem
claro quartus cum lumine Circus
partibus extremis extremos continet orbes,
et
simul a medio media de parte secatur,
550
atque obliquus in his nitens cum lumine fertur:
ut
nemo, cui sancta manu doctissima Pallas
solertem ipsa dedit fabricae rationibus artem,
tam
tornare cate contortos possiet Orbes,
quam
sunt in caelo divino numine flexi,
555
terram
cingentes, ornantes lumine mundum,
culmine
transverso retinentes sidera fulta.
Quatuor hi motu
cuncti volvuntur eodem.
Sed tantum
supera terras semper tenet ille
curriculum oblique implexus tribus orbibus unus,
560
quanto
est divisus Cancer spatio a Capricorno;
ac
subter terras spatium par esse necesse est.
Et quantos
radios jacimus de lumine nostro,
queis hunc convexum caeli contingimus orbem,
sex tantae poterunt sub eum succedere partes,
565
bina
pari spatio caelestia signa tenentes.
Zodiacum hunc
Graeci vocitant, nostrique Latini
orbem
signiferum perhibebunt nomine vero:
nam gerit hic
volvens bis sex ardentia signa.
Aestifer est
pandens ferventia sidera Cancer.
570
Hunc subter fulgens cedit vis torva Leonis,
quem
rutilo sequitur collucens corpore Virgo,
exin
projectae claro cum lumine Chelae;
ipsaque
consequitur lucens vis magna Nepai.
Inde
Sagittipotens dextra flexum tenet arcum.
575
Post hunc ore
fera Capricornus vadere pergit.
Humidus inde loci collucet Aquarius orbi.
Exin
squammiferi serpentes ludere Pisces;
queis
comes est Aries obscuro lumine labens,
inflexoque genu projecto corpore Taurus,
580
et Gemini clarum
jactantes lucibus ignem.
Haec Sol
aeterno convolvit lumine lustrans
annua
conficiens vertenti tempora cursu.
Hic quantum terris confectus pellitur orbis,
tantumdem
ille patens supera mortalibus exstat.
585
Sex
omni semper cedunt labentia nocte,
tot
caelum rursus fulgentia signa revisunt.
Hoc spatium tranans caecis nox conficit umbris,
quod
supera terras prima de nocte relictum
signifero
ex orbi’ et signorum ex ordine fultum.
590
眾星象的升與落。然你若欲認識太陽確切的軌程,便須於夜間守望眾星象的升起;因提坦升起時,總要牽起一個星象。然若有高山阻礙、遮擋了眾星象,或烏雲以盲昧的霧靄奪去了光,你便自天界的覆蓋中親取那些確切的標記,便能認得一切升起與降落。何者一同升起,你將看見;何者在同一時間於夜間墜向降落,你將知曉。因巨蟹一旦在上方之光中舉起全身,那花冠便立時退讓,滑落而下;並探訪下方諸域,直至那魚的尾。那以星辰點綴的花冠,已有一半留在上方,而另一半則被逼退:那魚隨之而至,卻未被整個拖入幽影,而是以其上半身遮覆著退讓:持蛇者則自雙膝直至雙肩,將那自他強健頸項而起的碩大彎蛇隱藏。此刻那守熊者已不被均等地切分:因他自天界明亮的一側所見者較短;較大的部分為逼下,佔住下界的幽影。他慣於在降落時,自載象之軌帶下四個星象與他同沉;繼而他較遲才隱退,當他以上方之光飽足了自身,便在午夜之後以明亮之身滑沉。這些晦暗的星象,旋轉的大地將其隱藏。然在另一側,以清亮之光遊蕩者,是俄里翁,他的雙肩與寬闊的胸膛生輝,右手擎著那並非無光的利劍。然當獅子之力自大地開啟,凡巨蟹於明亮升起時所帶上的一切,皆晦暗地退讓;同樣那天鷹宏大之力為逐去,那屈膝者屈身而沉,如今幾乎被逐出上方之光而退讓:然他將左膝與那明亮的腳掌留在高處。繼而正對著他,升起長蛇明亮的頭,還有天兔,以及小犬(普羅庫翁)——他灼亮地將自身帶到天犬之前;繼而天犬最初的蹤跡顯現。自天空逐下不少星象,那室女驟然升起,以明光生輝。那庫勒涅的豎琴明亮地退讓,海豚為沒入波濤之下,那天箭同樣被逐而隱沒,天鳥退至它尾的尖端與雙翼的前緣,那條長河亦同樣滑落而下。此處那天馬自它的頭與修長的頸漸漸隱去。更遠處,如今升起那以明亮之身的游蛇;長蛇為凡人生輝,直至那巨爵。繼而天犬顯出它後邊的雙足,此後它本身以明亮之光拖曳那船尾。那船隨之而至,滑過天界的眾光;它以放射的桅杆顯出它居中的桅;而如今那室女終於以整個身軀走出。然當那鉗爪以晦暗之身前來,牧夫(波俄忒斯)隨之以寬廣之光升起,他正對的身軀上固著大角星;如今那整艘阿爾戈船在上方生輝地前滑,而長蛇,因它被廣布於天,尚未全然敞露;因幽影遮覆著它的尾。然那持蛇者以更新之光再度生輝。此刻那右膝、連同那以光增飾的小腿,是那缺一已知之名者所舉起者——那屈膝者,他永遠觸及阿卡狄亞豎琴的邊界;我等極常見他在一夜之間又熄又升,彷彿他穿行而過,使他那小小的軌翻了一倍。他將膝與小腿連同鉗爪一同高高舉起:然他自身卻倉皇被拘於幽暗的夜裡,其間天蠍與持弓者探訪天界的眾光。因天蠍將連同自身舒展其中段;而那弓,升起時,將力圖將整個自身舉入天空。他舉著三個星象,以整個身軀生輝:而那花冠自它的中段升起,半人馬的尾則以最末之輝生輝。此處那整匹天馬如今將自身藏入盲昧的幽影,那以赤紅羽翼生輝的天鳥掠它而過。安德洛墨達明亮的頭降落,那凶猛的海怪滑落而下,凶惡地尋它那可怖的盛筵。正對著它,刻甫斯不停地伸出雙掌:她卻沉沒、將自身藏起,幽藍地直至脊背。然刻甫斯仰起他的頭、雙肩與雙掌。然當天蠍那猛烈之力升起,它廣布飛掠,滑落入大地;俄里翁驚懼失色,隨它一同隱沒。請允我說明這懼怕的緣由,室女啊,恕我:請你息怒,垂臨於我,狄安娜。這是世人的傳說,這訊息傳遍大地而流轉;說從前俄里翁曾對狄安娜動了暴手,在那高高的山丘上癲狂地遊蕩,那山丘為基俄斯島所據,島固著於愛琴海的深渦,其臂膀為青翠的葡萄藤以綠衣披覆。他瘋狂失心地屠戮野獸,急欲為俄諾皮翁的華筵增飾其美。然那島驟然為狄安娜的雙足所擊,裂分開來,並撕扯起那散落的巖石,將它們震開,又以光照亮了那盲昧的幽穴:自其中現出那以龐大之身的,凶惡的天蠍,在他面前挺著它哀厲的尖刺。它以猛力一擊,刺中那貪獵的獵人,將致命的毒液經創口注入他的血脈:他垂死之際,以沉重的身軀鋪倒於地。故而當天蠍以它宏大之光舉起自身,俄里翁便奔逃,將身軀託付給大地。那時安德洛墨達亦奔逃,那尼普頓的海怪全然隱匿;刻甫斯身軀掉轉著退讓,以居中的身軀觸及那最遠的大地。他能將頭與上部沒入水中;然下界的幽影卻永不遮覆他的腰:因那群熊以其光巡行,挽留住他的小腿。她亦同時滑移,含淚尋覓她的女兒,那卡西俄佩亞;她並非毫無體面地為逐出天界,而是被帶動著,先以倒轉的冠頂觸及大地,繼而座位翻覆,以雙肩被載回。這懲罰乃仁慈的涅瑞伊得斯姊妹加於她者,據說她曾膽敢與她們比美。她俯身降落:然那花冠的另一半已然升起,如今那整條長蛇連尾鋪展開。而那半人馬將頭、連同整個自身,自幽暗的影中抽出,留下它前足為遮覆的小小蹤跡:他一旦展開自己的光,便以右手擎住那野獸。然其餘的部分尚等候那宏大之弓的升起。繼而向前滑出那持蛇者,以頭與雙手:同時那游蛇舉起它的頭,與它彎曲身軀上最高之光。此處那屈膝者升起,身軀掉轉著,巡過他的腹、腿、雙肩,連同他的胸膛,以右手在歡悅之光中投出他的光芒。繼而當那持弓者開始探訪上方的眾光,那屈膝者的頭浮現,同時那明亮的豎琴舉起自身,刻甫斯以其身軀走出。那熾烈的天犬以它整個身軀退讓。俄里翁隱沒,天兔亦隱於影中而去;御夫較低的眾光在滑移中墜落。繼而摩羯,降落時,自高頂逐下那御夫、那逼近的母山羊、連同那兩隻小羊,又逐下那古名的碩大之船。小犬(普羅庫翁)為淹沒。以有翼的滑勢,群鳥自大地浮現。那明亮的天箭走出。珀耳修斯留下他的右腿與右足,沉入下界諸域;繼而那阿爾戈船退讓,自其船尾被遺下。然當那寶瓶座探訪了上方的軌,那南方天壇至聖的座位升起;天馬以肩與前足將自身高高伸出。黑夜無法將那半人馬正對的尾捲落到下界諸域,亦無法使他的頭、寬闊的雙肩與宏大的胸膛晦暗;而那最近其頸的長蛇,黑夜則收下它的盤環,將它赤紅的口隱藏。然其餘的部分以輻射之光長久持立,連同那半獸,並不先自上方退讓——直至那雙魚以牠們成對的身軀升起。那魚亦升起,靠近摩羯,自海中而出,在另一側等候那逼近星象的升起:如此,安德洛墨達的雙肩、連同她那以困乏之掌而著名的雙腿,在眾星象分隔的時節裡升起。當雙魚最初自平展的波濤中升起,便將允你看見安德洛墨達右側的部分。而那白羊,離開下界諸域,將她的左側向大地顯出。約在那時,你將看見那天壇守著大海西方的邊界,而珀耳修斯直至他的雙肩在東方的一側。這尚難定:是那白羊遲緩地牽起珀耳修斯的胸膛,抑或那金牛:金牛一同巡行於天。然我不會以為,金牛升起時這些便止息:因緊靠牠們,御夫的群星生輝,而那金牛並不將御夫整個驅入明亮的光天之中,他乃在雙子本身之間方才補全,而那兩隻小羊、連同左腳的母山羊,隨那牛一同升起:其時那海怪舉起它龐然的脊背,與它那在天界穹頂生輝的尾。牧夫(波俄忒斯)本身亦降落,如今正是他的第一部分:四個星象勉強將他沒入那寬廣的深海,他堅定地在西方之熊的左側旋升。他的雙足,直至持蛇者那對膝處,退讓於天,沉入那浩瀚的海面之下,將能在別處升起,指示那對孿生兄弟。如今那海怪似乎不近於任何一側,卻不久即將被守望,當那長河最初的行列來到中天,供深海裡的水手辨識,他們守候著,等待俄里翁那宏大的星象:正是為使航船之路與黑夜的尺度得以敞明,諸神為人類所賜的徵象,便是這般之多。
Quod si Solis aves certos cognoscere cursus,
ortus Signorum nocturno temporer vises;
nam semper signum
exoriens Titan trahit unum.
Sin autem officiens signis mons obstruet altus,
aut adiment lucem caeca caligine nubes,
595
certas
ipse notas caeli de tegmine sumens,
ortus
atque obitus omnes cognoscere possis.
Quae simul exsistant, cernes; quae tempore eodem
praecipitent obitum nocturno tempore, nosces.
Nam simul ut supero se totum lumine Cancer
600
extulit,
extemplo cedit delapsa Corona;
et loca
convisit cauda tenus infera Piscis.
Dimidiam
retinet stellis distincta Corona,
partem
jam supera, atque alia de parte repulsa est:
quam
tamen insequitur Piscis, nec totus ad umbras
605
tractus, sed supero contectus corpore cedit:
atque
humeros usque a genibus, camurumque recondit
Anguitenens
validis magnum a cervicibus Anguem.
Jam vero
Arctophylax non aequa parte secatur:
nam
brevior clara caeli de parte videtur;
610
amplior
infernas depulsus possidet umbras.
Quatuor hic
obiens secum deducere signa
signifero
solet ex orbi; tum serius ille,
quum
supera sese satiavit luce, recedit,
post mediam labens
claro cum corpore noctem.
615
Haec obscura
tenens convertit sidera tellus.
At
parte ex alia claris cum lucibus errat
Orion, humeris et lato pectore fulgens,
et dextra retinens
non cassum luminis Ensem.
Sed quum de terris vis est patefacta Leonis,
620
omnia,
quae Cancer praeclaro detulit ortu,
cedunt
obscurata; simul vis magna Aquilai
pellitur,
ac flexo considens corpore Nisus
jam
supero ferme depulsus lumine cedit:
sed laevum genus, atque illustrem linquit in altum
625
plantam. Tum contra
exoritur clarum caput Hydrae,
et
Lepus et Procyon, qui sese fervidus infert
ante
Canem; inde Canis vestigia prima videntur.
Non pauca e
caelo depellens signa, repente
exoritur
candens illustri lumine Virgo.
630
Cedit clara
Fides Cyllenia, mergitur unda
Delphinus,
simul obtegitur depulsa Sagitta,
atque Avis ad summam caudam, primasque recedit
pinnas, et magnus
pariter delabitur Amnis.
Hic Equus a
capite, et longa cervice latescit.
635
Longius
exoritur jam claro corpore Serpens;
Crateraque
tenus lucet mortalibus Hydra.
Inde pedes
Canis ostendit jam posteriores,
et post ipse
trahit claro cum lumine puppim.
Insequitur
labens per caeli lumina Navis;
640
haec
medium ostendit radiato stipite malum;
et jamjam toto
processit corpore Virgo.
At quum
procedunt obscuro corpore Chelae,
exsistit
pariter larga cum luce Bootes,
cujus in adverso est Arcturus corpore fixus;
645
totaque
jam supera fulgens prolabitur Argo,
Hydraque, quod
late caelo dispersa tenetur,
nondum
tota patet; nam caudam contegit umbra.
[Anguitenens autem renovata luce refulget.]
Jam dextrum genus, et decoratam lumine suram
650
erigit
ille vacans vulgato nomine Nixus,
qui
Fidis Arcadicae semper confinia tangit:
quem nocte exstinctum atque exortum vidimus una
Persaepe, ut parvum tranans geminaverit orbem.
hic genus et suram cum Chelis erigit alte:
655
ipse
autem praeceps obscura nocte tenetur,
dum
Nepa et Arcitenens invisant lumina caeli.
Nam
secum medium pandet Nepa; tollere vero
in caelum totum
exoriens conabitur Arcus.
Hic tribus elatus cum signis corpore toto
660
lucet:
at exoritur media de parte Corona,
caudaque
Centauri extremo candore refulget.
Hic se jam totum caecas Equus abdit in umbras,
quem
rutila fulgens pluma praetervolat Ales.
Occidit
Andromedae clarum caput, et fera Pistrix
665
labitur, horribiles
epulas funesta requirens.
Hanc contra
Cepheus non cessat tendere palmas:
illa
usque ad spinam mergens se caerula condit.
At Cepheus caput atque humeros palmasque reclinat.
Quum vero vis est vehemens exorta Nepai,
670
late
fusa volans [in terras labitur unda;
Orionque metu
perculsus conditur una.
Pace hujus liceat causam explicuisse timoris,
Virgo, tua: mihi, quaeso, veni placata, Diana.
Haec fama est
hominum, haec] per terras fama vagatur;
675
ut
quondam Orion manibus violasse Dianam
dicitur, excelsis errans in collibus amens,
quos
tenens Aegeo defixa in gurgite Chius
brachia
cui viridi convestit tegmine vitis.
Ille feras
vecors amenti corde necabat,
680
Oenopionis avens epulas ornare nitentes.
At vero
pedibus subito perculsa Dianae
insula
discessit, disjectaque saxa revellens
perculit,
et caecas lustravit luce lacunas:
e
quibus ingenti exsistit cum corpore prae se
685
Scorpius
infestus, praeportans flebile acumen.
Hic valido
cupide venantem perculit ictu,
mortiferum in venas figens per vulnera virus:
ille
gravi moriens constravit. corpore terram.
Quare quum
magnis sese Nepa lucibus effert,
690
Orion fugiens
commendat corpora terris.
Tum vero fugit
Andromeda, et Neptunia Pistrix
tota
latet; cedit conversa corpore Cepheus,
extremas
medio contingens corpore terras.
Hic caput et superas potis est demergere partes;
695
infera
lumborum numquam convestiet umbra:
nam retinent Arctae
lustrantes lumine suras.
Labitur illa
simul gnatam lacrymosa requirens
Cassiepeia,
neque ex caelo depulsa decore
fertur
: nam verso contingens vertice primum
700
terras,
post humeris, eversa sede, refertur.
Hanc illi tribuunt poenam Nereides almae,
cum
quibus, ut perhibent, ausa est contendere forma.
Haec obit
inclinata: at pars exorta Coronae est
altera,
cum caudaque omnis jam panditur Hydra.
705
At caput, et totum sese Centaurus opacis
eripit
e tenebris, linquens vestigia parva
antepedum
contecta: simul quum lumina pandit:
ipse
feram dextra retinet. [Sed caetera magni
exspectant
Arcus ortum.] Prolabitur inde
710
Anguitenens capite et manibus: profert simul Anguis
jam caput, et
summum flexo de corpore lumen.
Hic ille
exoritur conversas corpore Nisus,
alvum,
crura, humeros, simul et praecordia lustrans,
et
dextra radios laeto cum lumine jactans.
715
Inde
Sagittipotens superas quun visere luces
institit, emergit Nisi caput, et simul effert
sese clara Fides, et
prodit corpore Cepheus.
Fervidus ille
Canis toto cum corpore cedit.
Abditur Orion, obit et Lepus abditus umbra;
720
inferiora
cadunt Aurigae lumina lapsu.
Inde obiens
Capricornus ab alto culmine pellit
Aurigam, instantemque Capram, parvos simul Haedos,
et
magnam antiquo depellit nomine Navem.
Obruitur Procyon. Emergunt alite lapsu
725
e
terris volucres. Exsistit clara Sagitta.
Crus dextrumque
pedem linquens obit infera Perseus
in loca
; tum cedens a puppi linquitur Argo.
[At postquam superum convisit Aquarius orbem,
Australisque
Arae surgit sanctissima sedes;
730
seque
humero et pedibus primis Equus exserit alte.
Centauri
oppositam devolvit ad infera caudam
nox, caput, et latos humeros, et pectora magna
non
potis obscurare; et Hydrae, quae proxima collo est,
subducit
spiram, rutilantiaque ora recondit.
735
Caetera sed
longum radianti lumine perstant,
nec
prius a superis cedunt, cum semifero, oris
omnia,
quam surgant geminato corpore Pisces.
Surgit et
Aegoceri vicinus ab aequore Piscis,
parte alia exspectans instantis sideris ortum:
740
sic
humeri Andromedae, et cum lassis inclyta palmis
crura
bipartito signorum tempore surgunt.
Quum primum planis Pisces orientur ab undis,
Andromedes
dextras dabitur tibi cernere partes.
At laevas Aries, linquens inferna locorum,
745
ostendit
terris. Illo sub tempore ferme
Hesperii
servantem Aram confinia ponti,
Perseaque usque
humeros Eoa in parte videbis.
Hoc dubium est,
cessansne Aries praecordia Persei
adtrahat, an Taurus:
Tauro simul aethera lustrat.
750
Sed non
desinere haec, Tauro exoriente, putarim:
nam
vicina illis Aurigae sidera fulgent,
quem tamen haud totum dias in luminis auras
Taurus agit, Geminis sed enim completur in ipsis,
sed
duplices Haedi, et cum planta Capra sinistra
755
cum
Bove se tollunt: tunc terga immania Pistrix
erigit,
et caeli splendentem in fornice caudam.
Occidit ipse
etiam prima jam parte Bootes:
quatuor
hunc lato vix condunt sidera ponto,
laevaque in occiduae
constans subvolvitur Ursae.
760
Ambo pedes,
usque ad geminum genus Anguitenentis,
cedentes
caelo, atque immensa sub aequora lapsi,
surgentes alibi poterunt
monstrare Gemellos.
Jam lateri
Pistrix nulli vicina videtur,
mox
visenda tamen, quum jam Fluvii agmina prima
765
in
medio venient nautae cernenda profundo,
qui
signum exspectans magnum manet Oriona:
nempe iter ut ratis, et noctis mensura patescat,
qualia
plura hominum generi Di signa dederunt.]
《氣象預兆》(Prognostica)。1. 那山羊所生之群的看守,自浩瀚的深渦而來。(普里斯基安,6) 2. 將船隻收攬上來,去尋那漂浮的船尾飾。(普里斯基安,7) 3. 既非風暴所能毀滅,亦非悠長的歲月所能銷蝕,去熄滅天界那些明亮的徽記。(普里斯基安,10) 4. 一如那月亮行經時遮住許佩里翁的圓輪,光線為熄滅,為盲昧的幽暗所掩。(普里斯基安,10) 5. 而那以纖光生輝的「食槽」(蜂巢星團)。(普里斯基安,16) 6. 而且它還常常預示將臨的風,當大海驟然自深處湧脹而腫起,那灰白的鹽巖,以雪白的浪沫翻騰,爭著將那悲愴之聲回報給尼普頓;或當一陣密集的呼嘯,自高峰之巔而起,常因峭壁的回彈而愈發轟響。同樣,那灰色的水雞,逃離海的深渦,以鳴叫預告可怖的風暴將至,自它顫抖的喉中傾瀉出不小的歌聲。(西塞羅,《論占卜》,第一卷,8) 7. 你們亦看見那徵象,甘美之水的養女啊,當你們鼓譟著,預備傾瀉你們空洞的聲音,以荒誕的音響攪動那泉與池。那綠蛙亦常自胸中唱起一支最哀傷的歌,黎明時那小鴞以它的聲聲相逼,聲聲相逼,自口中不停擲出連綿的怨歎,正當曙光初退那冰冷的露水之時。而那暗色的烏鴉,時而沿岸奔跑,將頭沒入,又以頸承接那波浪。(西塞羅,《論占卜》,第一卷,8、9) 8. 還有那軟足的牛,仰望天界的眾光,以鼻孔自空氣中吸入那帶露的津液。(西塞羅,《論占卜》,第一卷,9) 9. 如今那常青而常綴果實的乳香木,慣於以三重的結實而飽脹,三度傾瀉其果,昭示著耕作的三個時節。(西塞羅,《論占卜》,第一卷,9)
FRAGMENTA
1 Caprigeni pecoris custos de gurgite
vasto. (Prisc., 6)
2 Navibus assumptis fluitantia
quaerere aplustra. (Prisc., 7)
3 Quem neque tempestas perimet,
neque longa vetustas
Interimet, stinguens praeclara insignia caeli.
(Prisc., 10)
4 Ut quum Luna means Hyperionis
officit orbi,
Stinguuntur radii caeca caligine tecti.
(Prisc., 10)
5 Ast autem tenui quae candet
lumine Phatne. (Prisc., 16)
6 Atque etiam ventos praemonstrat
saepe futuros
Inflatum mare, quum subito penitusque tumescit,
Saxaque cana salis niveo spumata liquore
Tristificas certant Neptuno reddere voces;
Aut densus stridor quum celso e vertice
montis 5
Ortus adaugescit scopulorum saepe repulsu.
Rana/Rava fulix itidem fugiens e gurgite ponti
Nuntiat horribiles clamans instare procellas,
Haud modicos tremulo fundens e guttere cantus.
(Cic., Divin., I, 8)
7 Vos quoque signa videtis, aquai
dulcis alumnae,
Quum clamore paratis inanes fundere voces,
Absurdoque sono fontes et stagna cietis.
Saepe etiam pertriste canit de
pectore carmen
Et matutinis acredula vocibus
instat, 5
Vocibus instat, et assiduas jacit ore querelas,
Quum primum gelidos rores Aurora
remittit.
Fuscaque nonnumquam cursans per litora cornix
Dermersit caput et fluctum cervice recepit.
(Cic., Divin., I, 8, 9)
8
Mollipedesque boves spectantes lumina caeli
Naribus humiferum duxere ex aere succum.
(Cic., Divin., I, 9)
9 Jam
vero semper viridis semperque gravata
Lentiscus triplici solita grandescere fetu,
Ter fruges fundens tria tempora monstrat arandi.
(Cic., Divin., I, 9